[Podcast] Chi Lueng Chiu: “Affectieve polarisatie maakt samenwerken in Europa bijna onmogelijk”

Europa staat voor steeds grotere gezamenlijke dreigingen, maar het lukt ons steeds minder goed om samen te werken. In Made in Europe spreekt motivatiewetenschapper Chi Lueng Chiu over de vraag waarom dat zo is.

Zijn analyse verschuift het gesprek over polarisatie radicaal. Geen polarisatie op basis van ideologie, maar zoals hij het noemt: affectieve polarisatie: de manier waarop mensen elkaar zien. Niet als gelijken met andere opvattingen, maar als fundamenteel andere soorten mensen. En juist dat ondermijnt de bereidheid om samen te werken.

Ideologisch verdeeld, of emotioneel uit elkaar gegroeid

In het publieke debat wordt polarisatie vaak gepresenteerd als een strijd tussen links en rechts, progressief en conservatief. Maar wetenschappelijk onderzoek laat iets anders zien. De ideologische verschillen in Europa zijn de afgelopen decennia nauwelijks toegenomen.

Chiu wijst daarom op een ander onderscheid, dat volgens hem veel belangrijker is. Ideologische polarisatie gaat over wat mensen over een onderwerp vinden, maar affectieve polarisatie gaat over wat men van elkaar vindt. Die affectieve polarisatie loopt volgens Chiu opvallend vaak langs opleidingslijnen. Hoogopgeleiden bewegen zich in een abstracte werkelijkheid van modellen, statistieken en beleidstaal. Daarin wordt gesproken over gemiddelden, trends en rationaliteit. Laagopgeleiden ervaren de samenleving vooral via hun directe leefwereld: woon- en werkzekerheid, waardering en bestaanszekerheid.

Beide werkelijkheden kloppen, maar wanneer zorgen uit die geleefde werkelijkheid worden beantwoord met abstracte cijfers of correcties, voelt dat voor veel mensen niet als dialoog maar als afwijzing. Zo ontstaat een impliciete hiërarchie waarin de ene groep zich structureel minder serieus genomen voelt dan de andere.

De ondergrondse veenbrand

Chiu vergelijkt dit proces met een ondergrondse veenbrand. Jarenlang smeult er onvrede, onzichtbaar voor beleidsmakers en instituties. Totdat iemand woorden geeft aan dat gevoel en het vuur plotseling bovengronds uitslaat. Dan focussen we ons vaak op de boodschapper, terwijl de brandstof al veel langer aanwezig was.

Volgens Chiu zit het probleem niet in manipulatie of desinformatie, maar in het structurele gevoel van ongelijkwaardigheid. Wie steeds het idee heeft dat zijn zorgen worden weggezet als onwetendheid of emotie, haakt uiteindelijk af. En precies daar raakt polarisatie aan de kern van de Europese samenwerking.

Hoe bouwen we de brug terug

Als affectieve polarisatie het probleem is, dan ligt de oplossing niet in nóg betere argumenten of nóg scherpere debatten. Chiu hint in de podcast op een andere route: het bouwen van bruggen die niet ideologisch, maar relationeel zijn. Bruggen die beginnen bij erkenning, luisteren en het serieus nemen van waarden, in plaats van het corrigeren van meningen.

In de eerste aflevering van 2026 vertelt Chiu wat dit concreet betekent voor Europa, voor nationale politiek en voor een gezamenlijke Europese identiteit.

Luister nu

De nieuwe aflevering van Made in Europe met Chi Lueng Chiu is nu te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network