[Podcast] Diederik Baazil: “We onderschatten hoe afhankelijk Amerika is van Europa”

Als het over Europese technologie gaat, is er één bedrijf dat alles overstijgt: ASML. De Nederlandse chipmachinebouwer is inmiddels zo cruciaal geworden dat zonder zijn machines geen geavanceerde chips, geen AI-doorbraken en geen moderne wapens meer mogelijk zijn.

In Made in Europe vertelt journalist en auteur Diederik Baazil hoe ASML in stilte veranderde van een industrieel kroonjuweel, naar een geopolitiek machtsmiddel. “Als er iets met ASML gebeurt, dan stopt de technologische ontwikkeling wereldwijd”, aldus Baazil.

Baazil schreef samen met collega-journalist Cagan Koc het boek De belangrijkste machine ter wereld, een non-fictie thriller over de mondiale strijd rond chips, exportcontroles en politieke druk achter de schermen.

Het moment waarop alles kantelde

Jarenlang opereerde ASML buiten de publieke schijnwerpers. Dat veranderde rond 2018, toen het bedrijf als enige ter wereld een werkende EUV-chipmachine wist te bouwen. Precies op dat moment liep de spanning tussen de Verenigde Staten en China op. Chips werden niet langer gezien als handelsproduct, maar als een strategisch wapen.

Volgens Baazil kwam ASML daardoor onvermijdelijk in het vizier van Washington. Niet omdat het dat wilde, maar omdat het iets bezat wat niemand anders had. En wie de chipmachine controleert, beïnvloedt de hele keten daarachter.

Een monopolie met mondiale gevolgen

ASML is uniek omdat het een absoluut monopolie heeft op de meest geavanceerde chipmachines. Andere spelers bestaan wel, maar komen niet in de buurt. Dat maakt het bedrijf uitzonderlijk in de wereldeconomie.

Die positie maakt ASML tegelijk onmisbaar en kwetsbaar. Want wie afhankelijk is van één bedrijf, krijgt automatisch invloed op dat bedrijf. En precies daar begon de geopolitieke druk.

Hoe Amerika de spelregels bepaalde

In 2019 werd de Nederlandse regering geconfronteerd met een harde boodschap uit Washington: de meest geavanceerde ASML-machines mochten niet naar China worden geëxporteerd. Dat verzoek kwam niet vrijblijvend. Baazil beschrijft hoe Amerikaanse veiligheidsadviseurs duidelijk maakten dat essentiële onderdelen voor ASML uit de VS konden worden stopgezet als Nederland niet zou meewerken.

Volgens Baazil is dat moment cruciaal. Niet alleen voor ASML, maar voor heel Europa. Vanaf dat moment werd ASML namelijk onvermijdelijk onderdeel van een spel dat veel groter is dan het bedrijf zelf. Wat betekent deze unieke positie voor Nederland en Europa? Hoe werkt de druk van grootmachten achter de schermen? En waarom lijkt Europa steeds te reageren, in plaats van zelf de spelregels te bepalen?

In deze aflevering van Made in Europe legt Diederik Baazil uit hoe ASML in het centrum van deze machtsstrijd terechtkwam en wat dat betekent voor de onderhandelingspositie van Europa.

Luister nu

De nieuwe aflevering van Made in Europe met Diederik Baazil is nu te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network