[Podcast] Ellen Mok: “Europa investeert in tech, maar laat de opbrengst liggen”

Digitale autonomie wordt in Europa vaak besproken met grote woorden, maar zelden in concrete stappen. In Made in Europe schuift Ellen Mok aan om het gesprek juist terug te brengen naar de praktijk. Niet naar abstract beleid, maar naar contracten, aanbestedingen en inkoopkalenders. De technologie is er al, maar het probleem zit in hoe organisaties zijn ingericht, aldus Mok.

Mok werkte eerder bij de AIVD en KPMG, deed in 2024 mee aan de Europese verkiezingen voor D66 en richtte daarna De Digitale Doetank op. Een bewuste naam, zegt ze, omdat er veel wordt gedacht en gepraat over digitale soevereiniteit, maar weinig wordt gedaan.

De overheid als eerste aan zet

Volgens Mok ligt de urgentie bij overheden hoger dan bij private partijen. Niet uit ideologie, maar uit noodzaak. Digitale afhankelijkheid betekent in de praktijk dat publieke instellingen functioneren met impliciete toestemming van een andere staat. Data en kritieke systemen vallen uiteindelijk onder buitenlandse jurisdictie.

Juist daarom verwacht Mok dat overheden het pad zullen moeten effenen. Door te experimenteren, fouten te maken en alternatieven te testen. Wat daaruit voortkomt, kan later door het bedrijfsleven worden gevolgd. Niet anders dan bij eerdere technologische doorbraken, waar overheid en markt samen optrokken.

De markt bestaat al, maar wordt niet benut

Europa investeert fors in vroege innovatie: subsidies, incubators en onderzoeksprogramma’s zijn er volop. Maar daarna stokt het. Producten die met publiek geld zijn ontwikkeld, worden zelden ook publiek afgenomen. Dat is kapitaalvernietiging, stelt Mok. “Dan investeer je in een bedrijf dat uiteindelijk naar de VS moet om geld te verdienen.”

Digitale autonomie is voor haar daarom geen technologisch vraagstuk, maar een organisatievraagstuk. Wie koopt er in? Op basis van welke criteria? En wie zit er aan tafel bij die besluiten? Volgens Mok zijn dat precies de knoppen waaraan nu te weinig wordt gedraaid.

Geen ideologie, maar wederkerigheid

Mok benadrukt dat digitale soevereiniteit niet betekent dat Europa zich moet afsluiten. Het doel is geen digitale zelfvoorziening, maar wederkerige afhankelijkheid. Dat Europa niet alleen kwetsbaar is voor beslissingen elders, maar ook zelf onderhandelingsmacht heeft.

Dat vraagt om keuzes. Welke systemen zijn kritisch? Welke data is gevoelig? En waar accepteer je afhankelijkheid, omdat het praktisch of tijdelijk logisch is? Digitale autonomie zit volgens Mok niet in alles vervangen, maar in gericht prioriteren.
Volgens Mok begint digitale autonomie niet bij grootse visies, maar bij heel concrete vragen over inkoop, prioriteiten en bestuurlijke verantwoordelijkheid. Waar begin je, wie durft te bewegen en wat leer je ervan?

Luister nu

De nieuwe aflevering van Made in Europe met Ellen Mok is nu te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network