[Podcast] Jochem de Groot: “Hoe Nederland zich heeft laten koloniseren in de cloud”

De macht van Big Tech wordt vaak gepresenteerd als iets dat Nederland is overkomen. Alsof Amerikaanse technologiebedrijven ons hebben overvleugeld voordat we het doorhadden. In Made in Europe laat Jochem de Groot, voormalig diplomaat en jarenlang lobbyist voor Microsoft, een ongemakkelijker perspectief zien. Volgens hem is er geen sprake van een overname, maar van een uitnodiging die we zelf hebben verstuurd.

De Groot werkte zowel aan de publieke kant, bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, als aan de private kant, waar hij acht jaar lang het Nederlandse overheidsbeleid beïnvloedde namens Microsoft. Die dubbele ervaring vormt de basis van zijn boek Kolonisten van de Cloud, waarin hij beschrijft hoe technologiebedrijven zich ontwikkelden tot geopolitieke spelers en hoe Nederland daarin meebewoog.

Macht zonder zichtbaarheid

Waar andere techbedrijven zich openlijk tonen op het wereldtoneel, koos Microsoft volgens De Groot voor een andere strategie. Minder zichtbaar, minder confronterend, maar diep verankerd in instituties. Geen grote statements, maar langdurige relaties met overheden, toezichthouders en kennisinstellingen. Juist die institutionele aanwezigheid maakte het bedrijf invloedrijk.
Die aanpak verklaart volgens De Groot waarom Microsoft in veel Europese landen niet langer wordt gezien als leverancier, maar als infrastructuur. In Nederland is de cloud geen hulpmiddel meer, maar het fundament waarop ministeries, gemeenten en onderwijsinstellingen draaien.

Van internetvrijheid naar cloudafhankelijkheid

De ironie is dat Europa deze afhankelijkheid deels zelf heeft vormgegeven. In de jaren rond 2010 profileerde Nederland zich internationaal als voorvechter van een vrij en open internet. Technologie werd gezien als motor van democratisering, economische groei en maatschappelijke vooruitgang. De vraag wie die technologie bouwde, en onder welke voorwaarden, kreeg veel minder aandacht.

Volgens De Groot ontstond daar een visionaire leegte. Europese overheden hadden weinig eigen narratief over technologie en namen daardoor vanzelfsprekend de verhalen over die uit Silicon Valley werden aangeleverd. Niet uit naïviteit, maar uit pragmatisme.

Bedrijfsdiplomatie als geopolitiek instrument

In internationale onderhandelingen over het internet zag De Groot van dichtbij hoe techbedrijven onderdeel werden van diplomatieke delegaties. Ze leverden technische kennis, beleidsvoorstellen en juridische kaders die overheden zelf niet hadden. Daarmee verschoof de machtsbalans subtiel. Niet door dwang, maar door expertise en schaal.

Microsoft gedroeg zich steeds nadrukkelijker als een niet-statelijke actor. Met kantoren bij de Verenigde Naties, een sterke aanwezigheid in Brussel en een juridische strategie die toezichthouders actief op zocht in plaats van vermeed. Het bedrijf werd geen land, maar speelde wel volgens diplomatieke regels.

Wanneer abstractie tastbaar wordt

Het ongemak voor De Groot groeide toen de schaal van die macht zichtbaar werd buiten vergaderruimtes en beleidsnota’s. Datacenters die het landschap van Noord-Holland veranderden. Lokale gemeenschappen die de impact voelden van mondiale infrastructuur. Daar botste de abstracte belofte van digitale vooruitgang met de fysieke realiteit.
Die spanning maakte duidelijk dat cloudtechnologie niet alleen een technisch of economisch vraagstuk is, maar ook een maatschappelijk en politiek probleem.

De vraag die onder alles ligt

Volgens De Groot zit de kern niet in de vraag of Big Tech te machtig is geworden, maar in wat Europa zelf wil bereiken met technologie. Zolang er geen eigen vergezichten zijn over onderwijs, zorg, energie of democratie, blijven buitenlandse technologieën het kader bepalen waarbinnen keuzes worden gemaakt.

Luister nu

Hoe die kolonisatie precies werkte, welke rol lobby, diplomatie en visie daarin speelden, en wat Europa nodig heeft om weer richting te geven aan zijn digitale toekomst, hoor je in deze aflevering van Made in Europe. Te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network