Onderzoek waarschuwt: macht van ‘Big AI’ bedreigt rechtsstaat en onafhankelijk toezicht

Uit nieuw onderzoek onder leiding van Trinity College Dublin, en in samenwerking met de TU Delft, blijkt dat ‘Big AI’ bedrijven regulering, toezicht en handhaving op verschillende manieren ondermijnen en tegenwerken. De industrie beïnvloedt ook onze beeldvorming op AI, door te focussen op een narratief dat wetgeving slecht is voor innovatie en onze nationale veiligheid. In het onderzoek worden ook voorstellen gedaan naar hoe we deze trend kunnen keren.

Wetenschappers uit Ierland, de Verenigde Staten, Schotland en Nederland, hebben de groeiende, buitensporige, invloed van de Big AI-industrie in kaart gebracht. Deze invloed uit zich in de controle over de beeldvorming en wetgeving rond AI.

Na een analyse van literatuur en mediaberichten identificeerde het team 27 patronen van “corporate capture”, een proces waarbij overheden in het belang van bedrijven in plaats van burgers gaan handelen.

Deze 27 patronen pasten ze toe op een dataset van 100 artikelen, gepubliceerd rond vier cruciale periodes voor AI regulering tussen 2023 en 2025 (de start van de EU AI Act-implementatie en de wereldwijde AI summits in het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Korea en Frankrijk), vonden ze 249 gevallen die pasten bij de capture-patronen.

Van deze 27 patronen zijn de meest voorkomende gerelateerd aan Narrative capture, gedomineerd door verhalen zoals ‘regulering remt innovatie’ en ‘red tape’, waarbij regulering wordt afgeschilderd als onnodig, overdreven of verouderd, en omzeiling van de wet, over schendingen en omstreden interpretaties van antitrust-wetten, privacy-wetgeving, copyright en arbeidswetten.

Uit het onderzoek blijkt dat Big AI regulering, toezicht en handhaving op verschillende manieren heeft ondermijnd en tegengewerkt, zoals door lobbying; represailles tegen klokkenluiders, onderzoekers en wetgevers; en in sommige gevallen gebruikmakend van een “revolving door”-model, waarbij voormalige beleidsmakers later advies geven aan of in dienst treden bij grote AI-bedrijven.

Daarnaast zijn er veel voorbeelden van Big AI die aanzienlijke donaties doen aan politieke partijen, of van publieke functionarissen die aandelen bezitten in gereguleerde bedrijven. Sommige overheden en politieke leiders hebben ook bijgedragen aan het ondermijnen van bestaande regels. Zo riep EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen in oktober 2025, na eerdere oproepen tot versimpeling expliciet op tot deregulering.