UvA onderzoekt samen met jongeren alternatieven voor verslavende socialmediafeeds

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (UvA) werken samen met jongeren aan nieuwe ontwerpen voor sociale media die gebruikers meer controle moeten geven over hun schermtijd. Binnen het project Scrollternatives onderzoeken zij hoe veelgebruikte functies, zoals eindeloos scrollen en automatisch afspelende video’s, kunnen worden vervangen door alternatieven die minder afleidend zijn.

Het project maakt deel uit van het bredere onderzoeksprogramma SpaceTeen. Daarin werken wetenschappers, ontwerpers, maatschappelijke organisaties en jongeren samen aan digitale omgevingen die beter aansluiten bij het welzijn van gebruikers. Volgens projectleider Sindy Sumter ervaren veel jongeren dat zij meer tijd op sociale media doorbrengen dan zij eigenlijk willen, terwijl stoppen vaak lastig blijkt.

Tijdens ontwerpworkshops met studenten van het Grafisch Lyceum Utrecht werden ideeën ontwikkeld voor andere manieren van socialmediagebruik. De deelnemers bedachten onder meer een tijdlijn die na een vooraf ingestelde periode stopt, terwijl chatfuncties beschikbaar blijven. Ook ontwierpen zij een systeem waarbij schermtijd wordt verdeeld in kortere sessies met herinneringen om een pauze te nemen. Daarnaast kwamen voorstellen naar voren voor een achtergrond die gedurende het gebruik verandert van dag naar nacht en voor een tijdlijn waarin meer lokale contacten worden getoond. (

De onderzoekers richten zich vooral op ontwerpkeuzes die volgens hen langdurig gebruik stimuleren. Voorbeelden zijn oneindig scrollen, automatisch afspelende video’s, standaard ingeschakelde meldingen en algoritmes die gebruikers blijven prikkelen met afwisselende content. Volgens Sumter is het eenvoudiger om dergelijke ontwerpkeuzes aan te passen dan om de inhoud van miljarden berichten te reguleren.

De ontwerpworkshops maakten volgens de onderzoekers ook duidelijk dat jongeren zich bewust zijn van de nadelen van hun eigen socialmediagebruik. Veel deelnemers gaven aan behoefte te hebben aan minder prikkels, meer rust en meer controle over hun tijdlijn. Tegelijkertijd benadrukten zij dat sociale media belangrijk blijven om contact te houden met vrienden, waardoor volledig stoppen voor velen geen realistische optie is.

De volgende fase van het project bestaat uit het ontwikkelen van een prototype waarin de ideeën uit de workshops worden samengebracht. Dat prototype moet laten zien hoe sociale-mediaplatforms gebruikers beter kunnen ondersteunen zonder de communicatiefuncties van de apps weg te nemen. Daarnaast onderzoekt SpaceTeen ook andere manieren om schermtijd te beperken, bijvoorbeeld met hulpmiddelen voor tijdsbeheer, rolmodellen en aantrekkelijkere fysieke ontmoetingsplekken als alternatief voor online activiteiten.