Van ChatGPT-advies tot polarisatie: lector Esther Hammelburg onderzoekt hoe ‘hybride realiteiten’ ons leven veranderen

Jongeren die advies vragen aan ChatGPT in plaats van aan vrienden. Politieke meningen die worden gevormd door algoritmes en livestreams. Digitale en fysieke werelden raken steeds meer met elkaar verweven, met grote gevolgen voor hoe we leven, werken en samenleven. Per 1 juni start Esther Hammelburg als lector Hybride Realiteiten aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) om deze impact te onderzoeken, in samenwerking met het Rathenau Instituut.
“Veel mensen denken dat we de negatieve gevolgen van digitalisering kunnen tegengaan door de online wereld af te sluiten, of flink te beperken”, zegt Hammelburg. “Maar dat is niet de realiteit waarin we leven. In ons dagelijks leven lopen de online en offline wereld continu in elkaar over.”

Wat op digitale platforms gebeurt, beïnvloedt hoe we de wereld zien, begrijpen en hoe we met elkaar omgaan, zegt Hammelburg. “Het is belangrijk dat we meer oog krijgen voor die vervlechting, zodat we onderliggende problemen kunnen aanpakken, en een betere hybride wereld kunnen vormgeven.”
Onderzoek naar samenleving die voortdurend ‘aan’ staat
Hammelburg gaat in dit L.INT-lectoraat onderzoeken hoe ‘hybride realiteiten’ invloed hebben op ons persoonlijke, professionele en publieke leven. Op persoonlijk vlak is dat bijvoorbeeld de impact van sociale media en AI-chatbots op mentale gezondheid en relaties.

Maatschappelijk gezien gaat het bijvoorbeeld hoe digitale platforms het publieke debat vormen. Hammelburg onderzocht dit eerder samen met Post-X Society, een stichting die ook praktijkpartner is in het nieuwe lectoraat.
Op professioneel vlak onderzoekt het lectoraat de impact van ‘hybridisering’ met name voor de mediasector en creatieve industrie. Want immersieve technologie, AI en hybride live-ervaringen veranderen het werk van journalisten, (media)makers en culturele instellingen ingrijpend.

image001.jpg

Onderzoeksvragen uit de praktijk
L.INT staat voor ‘lectoraten en instituten’. Deze regeling maakt het mogelijk dat een lector, die een gepromoveerd onderzoeker is aan een hogeschool, kan samenwerken voor een periode van vier jaar met een onderzoeksinstelling; in dit geval het Rathenau Instituut. Dit onafhankelijke instituut onderzoekt hoe digitalisering de samenleving verandert, en wat nodig is voor maatschappelijk verantwoorde technologie-ontwikkeling.

Doel van dit gezamenlijke lectoraat is om met praktijkgericht onderzoek bij te dragen aan een samenleving waarin digitale technologie op een verantwoorde manier wordt toegepast, ter ondersteuning van innovatie in de beroepspraktijk, sociaal welzijn en de democratie.
Het onderzoek gebeurt interdisciplinair, in samenwerking met praktijkpartners als Offlimits, het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), PublicSpaces, Media Campus NL en stichting Post-X Society. “Door nauw samen te werken met deze partners, zowel rond onderzoeksvragen als uitvoering, spelen we in op behoeftes uit de praktijk en de samenleving zelf,” aldus Hammelburg. Het lectoraat ontwikkelt vervolgens concrete handreikingen, voorlichtingen en methodes, die direct toepasbaar zijn waar de gevolgen zich voordoen.

Het nieuwe lectoraat werkt ook nauw samen met de opleidingen Communicatie en Creative Business van de HvA.
Over Esther Hammelburg
Esther Hammelburg onderzoekt hoe media en technologie onze samenleving veranderen. Ze promoveerde in 2021 op onderzoek naar mediagebruik tijdens festivals en ontving daarvoor de Boekman Dissertatieprijs.

Na werksessies met onder meer het Stedelijk Museum Amsterdam, Cultuurloket DigitALL en Melkweg Amsterdam ontwikkelde Hammelburg het Hybrid Experience Canvas: een tool die de culturele sector helpt bij het ontwerpen van onder meer hybride events, exposities en mediaformats. Het canvas wordt op 25 juni gepresenteerd tijdens een bijeenkomst in samenwerking met tijdschrift Boekman.

Momenteel doet Hammelburg onder meer onderzoek naar de hybride leefwereld van jongeren, desinformatie op livestreamplatforms, online platforms gebaseerd op publieke waarden (civic social media) en zogeheten ‘deathtech’: technologie waarmee overleden dierbaren digitaal kunnen voortleven.
Daarnaast is Hammelburg directeur van het Society 5.0 Festival en leidt zij een programmalijn binnen het Centre of Expertise Crea