Explosieve handelsgroei rondom AI: “EU slechts digitale kolonie van VS en Azië”

De mondiale handel in AI‑gerelateerde goederen (zoals chips en datacenters) bedraagt circa 3.800 miljard dollar. Dat is 15% van de wereldhandel. 65% hiervan betreft producten uit Azië. Slechts 15 à 20% komt uit Europa. Ook de AI-dienstverlening (zoals cloudservices, software-licenties en chatbots) is een miljardenmarkt. Die wordt beheerst door de VS (70 % van de Europese cloudmarkt is in Amerikaanse handen). Kredietverzekeraar Allianz Trade waarschuwt in een alarmerend rapport dat Europa de AI-slag grotendeels dreigt te missen. Ook Nederland krijgt nadrukkelijk een negatieve beoordeling.

Johan Geeroms, Director Risk Underwriting bij Allianz Trade Benelux, windt er geen doekjes om: “Als Europa laten we de digitale sleutels van onze economie zomaar uit handen vallen. Europa heeft simpelweg geen antwoord op het miljardengeweld uit Amerika en de staatssteun in Azië. Als we nu niet keihard investeren in eigen datacenters en infrastructuur, degraderen we onszelf definitief tot een tweederangs digitale kolonie.”

Het rapport ‘How AI is rewiring global trade’ fileert niet alleen de Europese positie; ook over de Nederlandse situatie is de kredietverzekeraar uiterst kritisch. Geeroms: “Nederland profileert zich graag als digitale draaischijf van Europa. We wijzen dan op onze sterke chipmachine‑industrie, onze volwassen datacenters en goede internationale dataverbindingen. Maar juist voor AI schiet die infrastructuur tekort. De zwaarste AI‑rekenclusters vestigen zich nu vooral in de VS en Scandinavië. Nederland schiet zichzelf in de voet met strengere regels, schaarse stroomcapaciteit en lange vergunningstrajecten. Daarmee dreigt ons land van digitale koploper te veranderen in een doorgangshaven: het dataverkeer loopt hier wel langs, maar de echte AI‑waardecreatie – van chips tot cloud – vindt elders plaats.”

Azië en VS lopen ver voorop

Azië heeft zich in razend tempo opgeworpen als de fabriek van de wereld voor AI‑technologie, met China, Taiwan en Hongkong als zwaargewichten in chips, hardware en datacenter‑onderdelen. Aan de vraagkant draait vooral de VS op volle toeren.

Geeroms: “Die kloof vertaalt zich direct in strategisch machtsverlies voor Europa. De productie van de meeste geavanceerde chips, geheugen en chipmachines zit geconcentreerd in een select clubje landen: Taiwan, Zuid‑Korea, de VS én inderdaad ook Nederland. Dat maakt de AI‑keten uiterst kwetsbaar voor verstoringen en geeft de technologisch leidende landen ongekende drukmiddelen.”

Datacenters als geopolitiek wapen

Ook het rapport noemt AI‑infrastructuur (datacenters, cloud en rekenkracht) als belangrijk nieuw machtsmiddel in de geopolitiek. De VS beschikt naar schatting over circa 60 gigawatt aan operationele datacentercapaciteit, met een pijplijn die richting 100 gigawatt gaat. Europa blijft steken onder de 10 gigawatt, met een ontwikkelpotentieel dat zes keer kleiner is dan dat van de VS.

Geeroms doet daar nog een schep bovenop: “Amerikaanse hyperscalers zoals Amazon, Microsoft en Google hebben nu al ongeveer 35 procent van de Europese rekenkracht in handen. Ook controleren ze bijna de helft van de toekomstige capaciteit in de pijplijn. Samen hebben ze een cloud‑marktaandeel in Europa van zo’n 70%. Met andere woorden: een groot deel van de Europese digitale economie draait op Amerikaanse infrastructuur. Dat maakt ons uitermate kwetsbaar.”

Europese barrières en bureaucratie

Waarom blijft Europa achter? Volgens Allianz Trade stapelen de structurele obstakels zich op. Versnipperde regelgeving, complexe vergunningstrajecten, trage netaansluitingen en het ontbreken van een eigen Europese hyperscaler maken het volgens de kredietverzekeraar vrijwel onmogelijk om in hetzelfde tempo als de VS of Azië op te schalen.

Geeroms: “De bouw van een datacenter kost in Europa al snel meer dan vier jaar, terwijl de wachttijd voor een stevige stroomaansluiting kan oplopen tot vijf jaar of langer. Tegelijk ontbreekt het aan grootschalige durfinvesteringen en krachtige staatssteun om een inhaalslag te maken. Dat staat in schril contrast met landen als China, Zuid‑Korea en de VS die miljarden aan subsidies en belastingvoordelen in hun AI‑keten pompen.”

Groeiende geldstroom voor Amerikaanse AI‑diensten

Volgens de berekeningen in het Allianz Trade‑rapport betalen Europeanen nu al ongeveer 2,7 miljard euro per jaar aan AI‑abonnementen van Amerikaanse partijen zoals geavanceerde chatbots en AI‑hulpmiddelen. Als deze diensten mainstream worden en ongeveer de helft van de volwassen Europeanen een abonnement neemt, kan die jaarlijkse geldstroom oplopen tot zo’n 34 miljard euro, zo stellen de onderzoekers. Geeroms: “De winsten van de AI-revolutie worden elders verzilverd, terwijl wij de rekening betalen.”