Mentaal verzuim stijgt met 8%: Waarom data-gedreven vroegsignalering de nieuwe business-case is

Het ziekteverzuim in Nederland kwam in 2025 uit op 5,4 procent, waarbij ruim 30 procent van de verzuimdagen gerelateerd is aan psychische klachten. Om deze stijgende lijn te doorbreken introduceert Vital Solutions een vernieuwde, data-gedreven aanpak voor Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA). Hiermee kunnen organisaties sluimerende risico’s zoals hoge werkdruk en afnemende motivatie vroegtijdig in kaart brengen, lang voordat dit leidt tot kostbare uitval.

Stress, overspannenheid en burn-out vormen na griep de meest voorkomende verzuimreden. Ruim 30 procent van alle verzuimdagen had vorig jaar te maken met psychische klachten en het verzuim door stress nam in één jaar met acht procent toe. Wat opvalt aan deze cijfers, is niet zozeer de stijging zelf. Het is de blinde vlek erachter. Werkgevers signaleren een medewerker meestal pas als de klachten al volledig hebben doorgezet. De maanden van toenemende werkdruk, sluimerende conflicten of afnemende motivatie blijven onder de radar. Totdat iemand zich ziek meldt en de gevolgen voor de werkgever pas dán in volle omvang zichtbaar worden.

Een Arbo-verplichting die nog vaak geen prioriteit krijgt

Sinds 2007 zijn werkgevers in Nederland verplicht om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Onder die term vallen werkdruk, agressie en geweld, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie. Allemaal factoren die op termijn tot langdurig verzuim kunnen leiden.

In de praktijk blijft PSA bij veel organisaties een papieren onderdeel van de risico-inventarisatie. Er wordt iets vastgelegd, soms wordt een medewerkerstevredenheidsonderzoek uitgevoerd, en daar stopt het. Pas als het verzuim oploopt, ontstaan de gesprekken over werkdruk en werksfeer. Vital Solutions, een specialist in gezondheidsonderzoeken voor bedrijven, herkent dezelfde patronen in uiteenlopende sectoren: signalen die met een gerichte aanpak veel eerder opgepikt hadden kunnen worden.

De werkomgeving als preventieve factor

Tegenover die reactieve aanpak staat een groeiende hoeveelheid bewijs dat de inrichting van de werkomgeving directe invloed heeft op productiviteit en verzuim. Het gaat niet alleen om een goede bureaustoel of voldoende daglicht. Onderwerpen als open communicatie, autonomie in het werk, ruimte voor herstel en een sfeer waarin mensen zich gehoord voelen, blijken minstens zo bepalend.

In een overzicht van factoren voor een fijne werkomgeving komen onder andere regelmatig contact tussen leidinggevenden en medewerkers, beweging tijdens de werkdag en aandacht voor de werk-privébalans terug. Geen baanbrekende inzichten, maar wel onderwerpen die in veel HR-cycli onderbelicht blijven omdat ze niet direct meetbaar zijn. En precies die niet-direct-meetbare factoren bepalen vaak wel of iemand in december nog steeds met plezier op het werk komt.

Het profijt van vroegtijdig signaleren

Voor werkgevers die niet willen wachten tot verzuim optreedt, ligt de winst in vroegsignalering. Een preventief medisch onderzoek (PMO) of periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) brengt zowel fysieke als mentale belasting in kaart, ruim voordat klachten leiden tot uitval. Een gericht PSA-onderzoek kijkt specifiek naar werkdruk, ervaren autonomie, ongewenst gedrag en de mate waarin medewerkers zich veilig voelen in hun team. Voor organisaties die hier serieus mee aan de slag willen, kan een samenwerking met experts in PSA onderzoek helpen om niet alleen aan de wettelijke verplichting te voldoen, maar ook bruikbare data te krijgen waarmee een leidinggevende daadwerkelijk kan sturen. Het verschil zit niet in het uitvoeren van het onderzoek zelf, maar in wat er met de uitkomsten gebeurt: welke patronen worden besproken, welke teams krijgen aandacht, welke interventies volgen.

Niet wachten tot het knelt

De cijfers van het CBS laten zien dat mentaal verzuim de afgelopen tien jaar structureel is gestegen, niet incidenteel. Voor werkgevers betekent dat: wie wacht tot het verzuim oploopt, loopt achter de feiten aan. De kosten van een langdurig uitgevallen medewerker, gerekend in loondoorbetaling, vervanging en productiviteitsverlies, lopen al snel op tot tienduizenden euro’s per casus. De keuze om PSA als serieus, data-gedreven onderdeel van het personeelsbeleid op te pakken, in plaats van als administratieve last, is dan ook een rendabele investering in de organisatie.

Over Vital Solutions

Vital Solutions is een innovatieve specialist op het gebied van gezondheidsonderzoeken en preventief verzuimbeleid voor bedrijven. Met behulp van gerichte PMO- en data-gedreven managementrapportages helpt het bureau organisaties om structureel te bouwen aan een gezonde, productieve en veilige werkomgeving.