Digitale media helpen transnationale bewegingen gemarginaliseerden groeien

We leven in een post-digitaal tijdperk, zegt Saif Shahin, die digitale media en politiek bestudeert. Digitale media zijn nu een integraal onderdeel van ons leven; een duidelijk onderscheid tussen online en offline is niet langer mogelijk. En digitale platforms zijn een essentieel onderdeel, niet alleen van onze sociale relaties maar ook van politiek en sociale bewegingen, met alle gevolgen van dien. “The good, the bad and the ugly,” noemt hij ze. Hij deed onder meer onderzoek naar de wereldwijde verspreiding van #BlackLivesMatter en #StopAsianHate, die bijdroegen aan een belangrijk publiek debat en zelfs aan wetgeving.

Shahin, docent bij het Department of Culture Studies van Tilburg University, startte vorig jaar samen met enkele collega’s het Digital South Research Lab om zich te richten op de impact van digitale technologieën in het Mondiale Zuiden.
“Ik was rond 2010 journalist in India toen sociale media begonnen op te komen. Het was de tijd van de Arabische Lente en ik zag hoe de media de protesten op verschillende manieren versloegen. Demonstranten waren niet langer uitsluitend afhankelijk van traditionele mediakanalen om informatie te delen, en ik vond het fascinerend om te zien hoe het medialandschap veranderde.
Na mijn studie in Engeland en werk in het Midden-Oosten behaalde ik mijn PhD in journalistiek en mediastudies in de VS, in Austin. Mijn focus ligt op digitale media, politiek en de implicaties van technologie voor sociale rechtvaardigheid.
Vorig jaar ontving ik een beurs om online haatspraak op verschillende platforms en in verschillende culturen te onderzoeken. Maar op sociale media is het ‘the good, the bad and the ugly’. Mijn onderzoek naar Black Lives Matter en #StopAsianHate laat zien dat, hoewel er online veel misgaat, mensen tegelijkertijd via online activisme bewegingen voor sociale verandering kunnen starten. Zelfs als gewone individu kun je een bijdrage leveren.
Digitale media geven mensen een stem, een manier om zich uit te drukken, wat in het verleden en offline voor bepaalde individuen en gemeenschappen onmogelijk zou zijn geweest. Bijvoorbeeld deel uitmaken van een groep mensen die je begrijpen, waar je jezelf kunt zijn en die je anders nooit zou hebben ontmoet. Denk aan LGBTQ+-groepen. Zij profiteren enorm van digitale technologie. Het heeft culturen echt dichter bij elkaar gebracht en de wereld meer met elkaar verbonden gemaakt.
Nog een voorbeeld: ik kan in contact blijven met mijn familie in India, ook al woon ik ver weg. Digitalisering heeft ons al getransformeerd en beïnvloed; het is een integraal onderdeel van ons leven. Daarom spreken wetenschappers zoals ik van een post-digitaal tijdperk.”
Maar we horen vooral negatieve verhalen over sociale media en er zijn steeds meer waarschuwingen over de verslavende effecten.
“Natuurlijk moeten we waken voor de negatieve aspecten, het feit dat platforms draaien op advertenties en zijn ontworpen om je te laten blijven scrollen. Maar je kunt zelf de tijd die je online doorbrengt verminderen. Zet bijvoorbeeld geen meldingen aan. En ik zou mensen adviseren niet vaker dan nodig op Facebook of Instagram te gaan. Ik gebruik het vooral om in contact te blijven met oude collega’s en vrienden. Ik ga sociale media niet helemaal opgeven. Volledig offline zijn is simpelweg onmogelijk geworden.”
Waar zit precies de positieve impact van sociale media?
“In 2020 was ik in de VS toen de Black Lives Matter-beweging aan kracht won na de gewelddadige dood van George Floyd door toedoen van een witte politieagent. Over de hele wereld volgden protesten, hoewel het een zeer Amerikaans probleem was dat in de eerste plaats Afro-Amerikanen trof. Ik vroeg me af waardoor dit zoveel wereldwijde aandacht kreeg, en samen met studenten volgden we #BLM, vooral op Twitter, in drie zeer verschillende landen — Brazilië, Japan en India — om vast te stellen hoe en waarom de beweging zich verspreidde.
We gebruikten netwerkanalyse om honderdduizenden berichten te analyseren. Vervolgens onderzochten we welke accounts in elk land het meest invloedrijk waren in termen van retweets en richtten we ons op de top 20. We ontdekten dat deze accounts meestal verbonden waren met lokale kwesties en lokale belangen dienden, waardoor de BLM-beweging zich breed kon vertakken. Kwalitatief onderzoek hielp ons vast te stellen waarom mensen in al deze landen hun eigen situaties vergeleken met BLM en politiegeweld, waaronder Afro-Brazilianen in Brazilië, moslims en Dalits in India, en immigranten in Japan.
Het was ook opvallend dat de Amerikaanse hacktivistische groep Anonymous in alle landen aanzienlijke invloed had, samen met de Koreaanse muziekband BTS, die wereldwijd veel volgers heeft. Het liet zien hoe individuen die aanvankelijk met elkaar verbonden zijn door hun liefde voor muziek ook gemobiliseerd kunnen worden voor politiek activisme. BTS doneerde een miljoen dollar ter ondersteuning van Black Lives Matter; hun fans wereldwijd wisten dit bedrag binnen één dag te evenaren, voornamelijk via online fondsenwerving.”
Ik voerde samen met mijn collega Mingyi Hou van Tilburg University nog een andere studie uit naar de antiracistische #StopAsianHate-beweging, als reactie op talrijke haataanvallen tegen Aziaten tijdens de COVID-19-pandemie. Deze beweging werd zo krachtig dat zij bijdroeg aan antidiscriminatiewetgeving tegen haatmisdrijven in de VS, ondertekend door president Joe Biden. Wat hier interessant was, was de impact van in Azië gevestigde beroemdheden, waaronder niet alleen leden van BTS maar ook persoonlijkheden uit film, missverkiezingen en sport uit landen als Thailand en de Filipijnen. Volgers deelden hun berichten, evenals offline opmerkingen en acties, op sociale media en dat stelde de beweging in staat te groeien. Maar we zagen ook dat de hashtag #StopAsianHate werd gekaapt om het gesprek weg te leiden van structureel racisme, bijvoorbeeld door te focussen op incidentele gevallen van geweld tussen Zwarte en Aziatische mensen. Dit werd vaak gedaan door online extreemrechtse accounts met honderdduizenden of zelfs miljoenen volgers, waardoor hun berichten zeer zichtbaar werden.”
Maar dat zijn al groepen en mensen met aanzienlijke invloed — hoe kunnen individuen van betekenis zijn in digitale media?
“Sociale bewegingen vereisten traditioneel organisaties om mensen samen te brengen. Met digitale media zijn mensen al met elkaar verbonden. Veel hashtagbewegingen zijn ontstaan doordat veerkrachtige individuen hun stem verhieven tegen onrecht en elkaar inspireerden. Met digitale media krijgen vooral mensen uit gemarginaliseerde gemeenschappen de kans om zich uit te spreken en gehoord te worden. Natuurlijk is het nog steeds niet eenvoudig en proberen platforms zelf vaak stemmen te onderdrukken of te censureren die ingaan tegen machtige belangen. Deze tendens is de afgelopen jaren gegroeid naarmate platformeigenaren meer politieke invloed hebben vergaard. Uiteindelijk blijft het daarom belangrijk dat individuele stemmen zich verenigen en zich organiseren in collectieve actiegroepen die zich blijven inzetten voor de zaak die hun na aan het hart ligt. Sociale verandering kost tijd. Veerkrachtige individuen moeten werken aan het opbouwen van veerkrachtige instituties en een veerkrachtige samenleving.”