De grote soevereiniteitskloof in AI: bijna twee derde belooft Europa, één op de twintig levert het

Een grootschalig onderzoek van GreenPT onder 240 Nederlandse AI-leveranciers laat een opvallende paradox zien: terwijl 62% het belang benadrukt van Europese hosting en digitale soevereiniteit, gebruikt slechts 5% daadwerkelijk een EU-gebaseerd AI-model. OpenAI domineert met 79% marktaandeel, gevolgd door Anthropic met 24%, terwijl het Franse Mistral vooralsnog nauwelijks voet aan de grond krijgt in Nederland.

Grote kloof tussen intentie en werkelijkheid

Het onderzoek, dat in juni 2026 werd afgerond, brengt de Nederlandse AI-infrastructuur in kaart en laat een spanning zien tussen communicatie en praktijk. Van alle onderzochte leveranciers communiceert ruim drie vijfde over Europese waarden zoals datasoevereiniteit en lokale hosting, maar in de technische werkelijkheid draaien vrijwel alle commerciële AI-toepassingen op Amerikaanse modellen. Het enige Europese frontiermodel dat in het onderzoek voorkomt, Mistral, wordt door slechts twaalf van de 240 leveranciers gebruikt.

De cijfers laten een sterke concentratie zien: OpenAI wordt door 69% van de leveranciers met een bekende technische stack gebruikt, oplopend tot 79% wanneer Azure OpenAI wordt meegerekend. Microsoft-routes zoals Azure OpenAI en Copilot dekken samen 42% van de markt en vormen de standaard voor grotere ondernemingen. Anthropic’s Claude fungeert vrijwel altijd als secundair of optioneel model naast OpenAI.

“Het kán wél, het gebeurt alleen nog niet hier”

Volgens EURouter-oprichter David Lo Dico is de afhankelijkheid geen technologische noodzaak meer, maar een keuze:

“Het nieuwe open-source model GLM-5.2 komt in de buurt van het niveau van Opus 4.8. Het is indrukwekkend om te zien hoe snel het Chinese bedrijf Z.ai zulke sterke modellen weet te bouwen. Het bewijst dat het met de juiste investering, toewijding en mensen wél mogelijk is om topmodellen te trainen. En kijk naar Kimi 2.7-code en DeepSeek v4pro: die behalen heel goede resultaten. De vraag is dus niet langer óf het kan, maar waarom Europa, en Nederland in het bijzonder, het nog steeds niet doet. We outsourcen onze digitale kerninfrastructuur aan een handvol Amerikaanse bedrijven en noemen het soevereiniteit. Dat verhaal houdt geen stand.”

Methodologie en betrouwbaarheid

GreenPT baseerde het onderzoek op een analyse van publiek toegankelijke bronnen: technologiepagina’s, partnerbadges, vacatures en documentatie van leveranciers. Waar geen informatie beschikbaar was, zijn leveranciers geregistreerd als ‘niet bekendgemaakt’ in plaats van geschat. De resultaten geven daarmee een conservatief beeld van de daadwerkelijke afhankelijkheid van Amerikaanse AI-infrastructuur in Nederland.

Over GreenPT
GreenPT is een technologiebedrijf dat zich sinds 2025 richt op duurzame AI-infrastructuur. Het bedrijf combineert AI-innovatie met milieuvriendelijkheid door gebruik te maken van groene datacenters en het hergebruik van opgewekte warmte. GreenPT streeft naar een harmonieus samenspel tussen technologische vooruitgang en ecologische verantwoordelijkheid.