Hoe komen nieuwsmedia af van het Big Tech-infuus?

Online nieuws lezen zonder de tussenkomst van Amerikaanse techbedrijven is bijna niet meer mogelijk. We mailen via hun systemen, zoeken met hun zoekmachines en scrollen door hun sociale media. Ook Nederlandse nieuwsmedia leunen zwaar op deze bedrijven. Dat is risicovol, zegt Hannes Cools, universitair docent communicatiewetenschap. ‘Nieuwsmedia hangen aan een digitaal infuus,’ zegt hij. ‘En als dat infuus in buitenlandse handen is, raakt dat niet alleen de sector zelf, maar ook onze democratie.’ Daarom werkt Cools, samen met onder andere De Correspondent en Follow The Money, aan een meer zelfstandige digitale toekomst voor de journalistiek.

In het kort
Nederlandse nieuwsmedia zijn digitaal afhankelijk van Amerikaanse Big Tech, met risico’s voor democratie en journalistieke regie.
Communicatiewetenschapper Hannes Cools werkt met de nieuwsplatforms De Correspondent en Follow The Money aan meer digitale autonomie, via Europese en open-source oplossingen.

In een tweejarig project ontwikkelen zij samen met het publiek prototypes, zodat lezers nieuws met transparante en privacyvriendelijke AI-functies kunnen zoeken, samenvatten en beluisteren.
Toen Trump in 2024 opnieuw in het Witte Huis belandde, zag Cools dat het besef bij Nederlandse media begon te groeien dat ze sterk afhankelijk zijn van Amerikaanse techbedrijven. Veel van hun werk is vervlochten met bedrijven als Microsoft, Google, Meta (eigenaar van o.a. Instagram en Whatsapp) en OpenAI (eigenaar van ChatGPT). Een meer zelfstandige digitale toekomst is van groot belang. Er zijn namelijk democratische én economische risico’s verbonden aan de afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech.

Risico voor onze democratie
Veel digitale infrastructuur van organisaties, zoals servers, cloudsystemen en software, is in handen van een klein aantal Amerikaanse bedrijven. Externe commerciële partijen zoals Google, Microsoft, Meta en OpenAI kunnen dus invloed uitoefenen op de toegang tot informatie. Hierdoor hebben deze organisaties weinig eigen regie.

Een rechter van het Internationaal Strafhof in Den Haag had ineens geen toegang meer tot zijn e-mail, omdat Microsoft hem had geblokkeerd.
‘Vorig jaar zag je hiervan de gevolgen bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Een van de rechters daar had plotseling geen toegang meer tot zijn e-mailaccount, omdat Microsoft hem had geblokkeerd.’

Dit voorbeeld komt uit de rechtspraak – een ander onderdeel van onze democratie – maar kan dus ook voorkomen in de journalistiek. Dit soort ontwikkelingen zorgen ervoor dat de waakhondfunctie die de journalistiek heeft binnen een democratie, steeds verder onder druk komt te staan.

Risico voor nieuwsorganisaties
Het zal je zelf vast ook zijn opgevallen: zoekmachines en platforms bouwen inmiddels allerlei ‘AI-lagen’ bovenop online zoekresultaten. Dat is voor de gebruiker misschien makkelijk, maar zorgt er ook voor dat bezoekers nog minder doorklikken naar sites van nieuwsorganisaties. Ook social media zorgt voor steeds minder bezoekers op nieuwssites, simpelweg omdat platforms als Meta zich richten op het vasthouden van gebruikers op hun eigen platform. De verwachting is dat hierdoor het aantal bezoekers van nieuwssites in de komende jaren hard zal dalen.