Van stappenteller naar bewijsmateriaal: Rens onderzocht iPhone-data

Je telefoon telt elke dag hoeveel stappen je zet. Handig voor je gezondheid, maar wat als die informatie ineens een rol speelt in een rechtszaak? Hoe betrouwbaar is zo’n stappenteller eigenlijk? Rens Zomerdijk, student Biomedische Technologie, zocht het uit. In opdracht van het Nederlands Forensisch Instituut onderzocht hij met medestudenten hoe een iPhone stappen registreert – en hoe nauwkeurig dat gebeurt.

Betrouwbaarheid van stappentellers in rechtszaken
Hoewel veel mensen hun stappenteller vooral gebruiken om hun dagelijkse beweging bij te houden, kan die informatie ook interessant zijn in strafzaken. Bijvoorbeeld om te bepalen of en hoeveel iemand op een bepaald moment heeft gelopen. Maar hoe betrouwbaar is die data eigenlijk? Dat is lastig te zeggen, omdat fabrikanten als Apple niet openbaar maken hoe hun algoritmes werken.

‘Het is een soort black box’, zegt Rens. ‘Je krijgt wel een uitkomst te zien, maar niet hoe die precies tot stand komt.’ Daarom onderzocht hij met medestudenten Biomedische Technologie en Forensisch Onderzoek welke factoren invloed hebben op het aantal stappen dat een iPhone registreert.

Forensisch onderzoek naar de ‘black box’ van de iPhone
Om beter te begrijpen wat er in die ‘black box’ gebeurt, ging de projectgroep zelf meten. Met de app Phyphox haalden ze de ruwe sensordata uit een iPhone 7, zoals gegevens van de versnellingsmeter. Daarmee konden ze precies zien wanneer en hoe de telefoon beweging registreerde. Vervolgens vergeleken ze die data met het aantal stappen dat de iPhone zelf telde.

De studenten liepen op een loopband met verschillende snelheden om gecontroleerde metingen te doen. Bij normaal wandelen, ongeveer 4 kilometer per uur, bleek de afwijking klein: gemiddeld zo’n 1,4 procent. ‘In principe is de meting dan best betrouwbaar’, zegt Rens. ‘Wel zagen we dat de nauwkeurigheid afneemt naarmate de snelheid toeneemt. Bij hardlopen wordt de afwijking groter. Ook de manier waarop je je telefoon draagt, maakt verschil. Zit hij strak tegen het lichaam, dan is de meting preciezer dan wanneer hij los in een wijde broekzak zit en extra meebeweegt.’

Rens op de loopband
Invloed van versnellingsmeter en gyroscoop op stapregistratie
Tijdens het onderzoek ontdekten de studenten dat er waarschijnlijk meer meespeelt dan alleen de versnellingsmeter. Ook de gyroscoop – de sensor die meet hoe een telefoon draait en kantelt – kan invloed hebben op hoe beweging wordt geïnterpreteerd. Denk aan het moment waarop je scherm automatisch meedraait: de telefoon ‘weet’ dan dat hij anders wordt vastgehouden. Of je toestel in een jaszak, tas of broekzak zit, kan daardoor verschil maken.

‘Het is veel complexer dan je in eerste instantie denkt’, zegt Rens. ‘Er zijn zo nog allerlei factoren die het aantal stappen kunnen beïnvloeden. Een volgende groep studenten kan hopelijk verder bouwen op onze resultaten om dat verder te onderzoeken.’

Onderzoek met impact op de praktijk
De opdrachtgever van het project was het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Via Jan Peter van Zandwijk bleef de groep in contact met de praktijk. Hij is bijzonder lector Digitaal Forensisch Onderzoek en werkt daarnaast als forensisch wetenschapper bij het NFI. Volgens Rens werd er bij het NFI enthousiast gereageerd op de resultaten, vooral omdat de studenten een vergelijking gemaakt hebben tussen digitale registraties uit de telefoon en data uit de versnellingsmeter en gyroscoop.

Voor Rens was het onderzoek extra interessant omdat hij altijd al nieuwsgierig was naar forensisch onderzoek. ‘Ik heb ooit overwogen om die kant op te gaan, dus dit voelde als een kans om er toch mee bezig te zijn.’ Juist de combinatie van techniek en maatschappelijke relevantie spreekt hem aan. ‘Het idee dat dit soort data in de toekomst misschien kan bijdragen aan echte onderzoeken, maakt het extra interessant.’

Lectoraat Digitaal Forensisch Onderzoek
Wat vertellen digitale sporen, bijvoorbeeld op een mobiele telefoon, over de fysieke activiteiten die hebben plaatsgevonden? Die vraag staat centraal bij het lectoraat Digitaal Forensisch Onderzoek. Het onderzoek levert informatie en methoden die helpen om digitale sporen te interpreteren die gerelateerd zijn aan fysieke activiteiten.