Veerkracht boven paniek: Nederlandse industrie beter voorbereid op nieuwe supply chain-verstoringen

Hoe langer de gesprekken tussen Iran en de Verenigde Staten zonder resultaat blijven en de blokkade van de Straat van Hormuz voortduurt, hoe nerveuzer de wereldhandel wordt. Niet alleen de stijgende olieprijzen zorgen wereldwijd voor onrust bij bedrijven. Langdurige onzekerheid vergroot ook de impact van leveringsproblemen in andere sectoren, zoals edelgassen of zeldzame aardmetalen.
Voor distributeurs, inkopers en logistieke dienstverleners betekent dat opnieuw balanceren tussen leveringszekerheid, kostenbeheersing en risicomanagement. Volgens Christian Reinwald, Head of Product Management & Marketing bij reichelt elektronik, zijn bedrijven vandaag beter voorbereid dan enkele jaren geleden, al blijven de risico’s aanzienlijk.

“Veel organisaties hebben sinds de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne actief gewerkt aan het versterken van hun supply chains,” zegt Reinwald. “Maar geopolitieke spanningen laten opnieuw zien hoe afhankelijk de industrie blijft van mondiale handelsroutes en schaarse grondstoffen.”

Impact op de economie
Naar verwachting zal de oorlog in het Midden-Oosten vrijwel alle Nederlandse sectoren raken. Eerder onderzoek van reichelt elektronik liet al zoen dat dat vrijwel alle Nederlandse industriële bedrijven (96%) in meer of mindere mate hinder ondervonden van knelpunten in de supply chain.

De oorzaken liggen niet alleen bij stijgende energieprijzen, maar ook bij beperkingen op handelsroutes, hogere transportkosten en leveringsproblemen van halffabricaten en grondstoffen. Vooral de energie-, landbouw- en chemische sector worden momenteel hard geraakt. Maar ook binnen de elektronicasector nemen de zorgen toe: handelsroutes voor grondstoffen zoals zwavel, helium en wolfraam – afkomstig uit de getroffen regio of vervoerd via de Perzische Golf – staan onder druk.

“Veel bedrijven hebben hun supply chains de afgelopen jaren robuuster gemaakt, maar bij kritieke grondstoffen blijft de afhankelijkheid van internationale handelsroutes groot,” zegt Reinwald.
Door de hoge brandstofprijzen neemt de interesse in elektrische voertuigen verder toe. Zwavel is essentieel voor de productie van EV-batterijen en ongeveer de helft van het wereldwijde zeetransport verloopt via de Perzische Golf. Als deze route langdurig verstoord raakt, kan dat grote gevolgen hebben voor de productie van elektrische voertuigen in Europa en de rest van de wereld.

Als verstoringen in de supply chain langdurig aanhouden
Sommige gevolgen van de huidige verstoringen worden pas later zichtbaar. Wanneer fabrieken in Azië vandaag stilvallen door olie- of grondstoffentekorten, kan dat enkele weken later leiden tot aluminiumtekorten in de Europese auto-industrie.

Specifieke aandacht gaat uit naar helium. Dit edelgas wordt gebruikt om uiterst nauwkeurige productie-installaties te koelen en is daarom onmisbaar voor de productie van halfgeleiders. Het Midden-Oosten is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de wereldwijde heliumproductie. Al in 2022 leidden leveringsproblemen – onder meer door de oorlog in Oekraïne – tot grote tekorten bij Zuid-Koreaanse fabrikanten, die sterk afhankelijk waren van leveranciers uit de Golfregio.

Sindsdien zetten veel bedrijven sterker in op diversificatie van hun leveranciersnetwerk en het opbouwen van grotere voorraden. Veel organisaties beschikken inmiddels over voorraden die meerdere weken of zelfs maanden meegaan.

“Bedrijven kijken vandaag veel bewuster naar strategische voorraden dan enkele jaren geleden,” zegt Reinwald. “De focus ligt niet langer alleen op efficiëntie, maar steeds vaker ook op leveringszekerheid.”

Hamsteren wordt afgeraden
Op dit moment zijn er nog geen acute leveringsproblemen, maar de eerste signalen van paniekaankopen zorgen al voor onrust en stijgende prijzen. Toch zijn er veel aanwijzingen dat de wereldeconomie deze crisis beter kan opvangen dan eerdere verstoringen. De wereldwijde handelsstromen functioneren grotendeels nog steeds en bedrijven zijn beter voorbereid dan tijdens eerdere crises.
Uit het recente Supply Chain Report van reichelt elektronik blijkt bijvoorbeeld dat veel Nederlandse bedrijven hun supply chain actief hebben verbreed of alternatieve leveranciers zoeken. Bijna de helft (46%) werkt inmiddels vaker samen met lokale leveranciers om minder afhankelijk te zijn van mondiale handelsontwikkelingen.

Balans tussen kortetermijn- en langetermijnrisicobeheer
Hoewel bedrijven tegenwoordig beter voorbereid zijn op crises, volgen verstoringen elkaar ook sneller op en zijn de gevolgen door mondiale verwevenheid groter geworden.

“Supply chains zijn efficiënter geworden, maar daardoor ook kwetsbaarder voor geopolitieke spanningen,” aldus Reinwald.

Tegelijkertijd maken stijgende kosten het lastig om te investeren in extra weerbaarheid. Uit het eerdergenoemde Supply Chain Report blijkt bijvoorbeeld dat stijgende prijzen van kritieke componenten voor 77 procent van de Nederlandse industriële bedrijven een grote uitdaging vormen. Ook hoge energieprijzen blijven zwaar wegen (60%).

Leren omgaan met permanente onzekerheid
Proactief risicobeheer wordt steeds belangrijker. Dat betekent niet alleen het identificeren van alternatieve leveranciers en het zorgvuldig uitbreiden van voorraden, maar ook investeren in flexibelere productieprocessen en bredere handelsrelaties.

De afhankelijkheid van helium is daarvan slechts één voorbeeld. Soortgelijke afhankelijkheden bestaan ook voor zeldzame aardmetalen, lithium en andere grondstoffen. Op de lange termijn wordt het daarom steeds belangrijker om recyclingcapaciteit uit te breiden, zodat waardevolle grondstoffen na gebruik opnieuw kunnen worden ingezet binnen nieuwe productcycli. Ook onderzoek naar alternatieve materialen en verdere diversificatie van handelspartners in verschillende regio’s kan bedrijven helpen om op lange termijn weerbaarder te worden tegen crises.

“Volledige zekerheid bestaat niet meer,” concludeert Reinwald. “Maar bedrijven die investeren in flexibiliteit, transparantie en bredere leveranciersnetwerken zijn veel beter in staat om nieuwe verstoringen op te vangen.”