De faillissementen van Eric Bartels en Joris Kniep werden in de loop der jaren steeds spraakmakender. Dromend over elektronisch zakendoen werden door Bartels en Kniep vanaf 1989 de BV's U14, Transopen en Shopnet opgericht, en weer bij de curator ingeleverd. In de nadagen van de dotcom-euforie werd het mediagenieke Oibibio-gebouw de uitvalsbasis voor hun breed uitgemeten avonturen. Met vijf miljoen euro van investeerder NeSBIC op zak zou MagicMinds laten zien dat een mix van activiteiten – internetmarketingcommunicatie, IT én horeca – tot winst leidt. Het liep anders.
"Keer op keer vraag ik me af waar dit bedrijf alle publiciteit aan te danken heeft", verzucht een lezer op het forum van Emerce. "Op enig inhoudelijk werk heb ik ze niet kunnen betrappen. Het gaat alleen maar over de ego's, de financiering, de gossip en de rise and/or fall. Schrap alle retoriek (Europese expansie, sure!) van deze zelfuitgeroepen visionairs."
MagicMinds directeur Eric Bartels was in 2001 een makkelijke prooi voor de media. Terwijl hij maar bleef volhouden dat de "kernactiviteiten" van MagicMinds (reclame, internet) winst maakten, stroomde de kas van MagicMinds langzaam leeg. "Bedrijven zoals de onze komen niet in de financiële problemen omdat ze verkeerd zijn georganiseerd, maar omdat ze verkeerd zijn gefinancierd", gaf Bartels telkens als verklaring voor de problemen bij MagicMinds, maar intussen namen de geruchten over organisatorische chaos, woedende schuldeisers en gedesillusioneerde werknemers toe. "Ik moet zeggen dat het me diep raakt, de manier waarop deze ontslagronde heeft plaatsgevonden", schrijft Randy Gerritse op zijn website naar aanleiding van het faillissement van MagicMinds, waardoor tientallen werknemers op straat kwamen te staan. "Advocatengeweld, propaganda, leugens (É) beschuldigingen en proberen collegae tegen je uit te spelen. Je verwacht het van ieder bedrijf, behalve van MagicMinds."
Een rollercoaster, zo kan de turbulente loopbaan van Eric Johan Bartels (45) en Joris Pieter Kniep (50) rustig genoemd worden. Sinds zij elkaar halverwege de jaren tachtig leerden kennen bij schrijfmachine- en pc-fabrikant Olivetti zijn hun wegen nagenoeg onafscheidelijk. "Je kunt hun verstandhouding een huwelijk noemen", zegt een oud-werknemer. "Eric is extravert en visionair, Joris introvert, maar ook iemand met een netwerk van zakelijke contacten. Hun vriendschap is zo hecht dat ze moeilijk iemand naast zich dulden. Veel initiatieven zijn daar op stukgelopen."
Een enkeling verklaart de onnavolgbare ijver van Bartels uit jaloezie voor zijn beide broers, die wel succesvol zijn in het bedrijfsleven, maar Bartels zegt dat afgunst nooit een drijfveer in zijn leven is geweest. "Als jongen had ik al het gevoel dat ik iets bijzonders met mijn leven wilde gaan doen. Daarin ben ik zeer zeker succesvol geweest."
Dat laatste kan moeilijk ontkend worden. Want naast kritiek is er ook lof voor hun creatieve ondernemerschap. "Hun ideeën zijn goud waard", zegt een oud-werkneemster. "Eric laat dingen gebeuren, ook al moet je die soms met een korreltje Bartels nemen", vult oud-Magic Mind 3D ontwerper Hert Zollner aan. "Geniaal in creativiteit", zeggen ingewijden over Bartels. Maar ook: "megalomaan" en "gespeend van realiteitszin." Bartels kan zich maar moeilijk in deze kwalificaties vinden. 'Soms voel ik me als Johan Cruyff die van een amateur-voetballer krijgt te horen dat hij de bal niet met de wreef moet schieten."
Bloedbad
"Kuifje in Afrika", zo omschrijft curator E.A.R.M. van den Clooster Baron Sloet tot Everlo de eerste schreden van Eric Bartels en Joris Kniep op het zakenpad. "Een bloedbad dat niet te stelpen viel." In zijn kantoor in Houten kan de curator zich nog altijd opwinden over de schulden die Bartels en Kniep hebben achtergelaten: ruim acht miljoen gulden (3,63 miljoen euro), waarvan slechts 30.000 gulden (13.000 euro) kon worden uitbetaald aan niet-preferente schuldeisers. Philips moest genoegen nemen met 71 cent.
Het is eind jaren tachtig als de eerste onderneming van Bartels en Kniep het levenslicht ziet. U14 borduurt voort op wat Bartels en Kniep bij Olivetti deden: pc's verkopen aan universiteiten. Dank zij de teruglopende mainframemarkt en aantrekkende pc-markt slaagt het duo er volgens eigen zeggen in een kwart van de omzet bij Olivetti te realiseren, alleen gaat de lol er al snel van af. Bartels: "Als er een order binnenkwam, moesten we vaak bellen om te vragen welke pc men bedoelde." Zo ontstaat het idee om klanten via pc en modem de computers rechtstreeks te laten bestellen zonder tussenkomst van wederverkopers: een soort Dell avant la lettre. Olivetti is er echter nog niet aan toe, daarom besluiten beide ondernemers het plan zelf maar uit te voeren.
De basis van de onderneming vormt een technologie die door ingewijden als een low fidelity uitvoering van EDI wordt omschreven, een transactieprotocol waarmee orders automatisch verwerkt kunnen worden. "Leveranciers rekenden marges van dertig tot 35 procent, waardoor pc's voor de onderwijswereld erg duur waren", zegt oud-U14 verkoper Mario van Lemmen, die tegenwoordig voor Samsung werkt. "Wij konden het voor minder doen doordat universiteiten rechtstreeks konden bestellen bij de fabrikant." Olivetti en Commodore leveren voor resp. 2,8 en 4,6 miljoen gulden (1,27 en 2 miljoen euro) aan hardware die onder meer in Veghel wordt opgeslagen. Gaandeweg worden de activiteiten uitgebreid en komen er meer ambitieuze vennootschappen onder de holding te hangen: Apple wederverkoper Byzantium, een bedrijf voor directe verkoop van hard- en software genaamd X4, en het eigenlijke transactiesysteem Shopnet.
Eigenzinnig
Ook dan al valt de eigenzinnige aanpak op. Onder de kop 'We dreamed of things and asked why not?' wordt een door John Kennedy geïnspireerde advertentiecampagne gestart, in eerste instantie geïllustreerd met een foto van de U14-directie tegen foto's van Woodstock, later vereeuwigd met portretten van Gandhi en Martin Luther King, een vroege voorloper van Apple's Think Different advertenties. Maar al gauw komt er een kink in de kabel als blijkt dat sommige bestellingen niet geleverd zijn en op een omzet van dertig miljoen gulden (veertien miljoen euro) een gat wordt ontdekt van vijf miljoen gulden (2,2 miljoen euro). "Alle vlaggen van fraude stonden rechtovereind", zegt Bartels. "Pas later ontdekten we dat onze directeur geld achterovergedrukt had."
De man is dan al voor drie ton uitgekocht en juridisch niet meer te pakken. Om het verlies van zo'n anderhalf jaar cashflow te compenseren, wordt een financieringsregeling getroffen met factoringsmaatschappij NMB Heller, maar die wil dat Olivetti en Commodore als eerste betaald krijgen. "Andere leveranciers mochten achteraan aansluiten, waardoor steeds meer bedrijven en uiteindelijk ook klanten afhaakten", zegt Bartels.
De curator kan achteraf alleen maar vaststellen dat de beide ondernemers op veel te ruime voet hebben geleefd "met dure lease auto's en zo". "Terwijl ze het financieel niet konden veroorloven, werd met bouwbedrijf Niron onderhandeld over de bouw van een nieuw hoofdkantoor." De architect, die voor zijn inspanningen niet krijgt betaald, spant een kort geding aan om Bartels en Kniep persoonlijk aansprakelijk te stellen, maar de rechter wijst de claim uiteindelijk af. "Ze hadden geen poot om op te staan", zegt Bartels.
Vol goede moed beginnen Bartels en Kniep begin jaren negentig aan hun volgende avontuur: TransOpen. Ditmaal richt het duo zich op rechtstreekse leveringen tussen fabrikanten en winkeliers zonder voorraden. In eerste instantie is hun enige klant HCS (Manudax), waaraan kort voor het faillissement van Shopnet het transactienetwerk inclusief hosting is geleverd. Een slimme constructie, want zo verdienen Bartels en Kniep alsnog aan hun eerste onderneming. Maar als HCS failliet gaat, moeten in hoog tempo nieuwe investeerders en klanten worden aangetrokken in branches als bruin- en witgoed (Sony, Philips, Bosch, Electrolux), de sportbranche (Adidas, Reebok) en de fietsenbranche (Gazelle, Batavus). KPN steunt het initiatief via een investering; zo kan de verkoop van telematicatoepassingen en -verbindingen worden gestimuleerd. Relaties prijzen de "niet lullen maar doen mentaliteit" van het tweetal en de actieve en open communicatie, maar hun bevlogenheid resulteert ook in wat volgens sommigen het handelsmerk van het duo lijkt te worden. "Veel beloven en het niet waar kunnen maken", zegt een oud-werknemer.
Het uitbesteden van de technische ontwikkeling aan het Indiase Tata Consulting Services levert in de ogen van de TransOpen programmeurs een "wanproduct" op dat te veel onderhoud vergt, waardoor men de ontwikkeling zelf ter hand moet nemen. Ook nu weer blijkt de markt niet rijp voor e-business. Bartels herinnert zich nog hoe hij 150 mensen van de binnendienst van Sony moest toespreken. "Je kon hun mentale weerstand voelen. Ze vreesden dat ze door ons systeem op straat zouden komen te staan."
Als Bartels en Kniep bij hun aandeelhouders aandringen op een investering van nog eens dertig miljoen gulden (13,6 miljoen euro) gaan die niet akkoord. Ze willen dat er flink in de kosten wordt gesneden om vervolgens aan te dringen op een verkoop aan Getronics. Als die onderhandelingen niets opleveren, de kosten de pan uitrijzen en werknemers maandenlang niet betaald krijgen, gaat ook TransOpen in 1997 failliet. Ditmaal staan er bij curator Van Riet & Associees uit Utrecht 86 schuldeisers op de stoep voor een bedrag van bijna drie miljoen gulden (1,36 miljoen euro).
De contracten van TransOpen komen in handen van GEIS (General Electric Information Services) en Bartels en Kniep proberen hun activiteiten daarna onder te brengen bij Klos Roemers Management Groep bv van Sander Klos en Mark Roemers, maar al na een half jaar rollen de vier ondernemers ruziënd over straat. "Vier kapiteins op een schip, dat ging domweg niet", zegt een bron.
Eric Bartels is ondanks de kater van het faillissement nog steeds apetrots op TransOpen. "We hebben tweeënhalf jaar winst gemaakt en ik weet zeker dat we er nog eens een onderscheiding voor zullen krijgen, want TransOpen was een voorloper van al die elektronische marktplaatsen die je nu overal ziet."
White Album
Het duurt niet lang voordat Bartels en Kniep hun volgende bv Prophit bij de Kamer van Koophandel inschrijven. Over de naam is nagedacht. "Ze wilden eindelijk wel eens geld gaan verdienen", zegt ontwerper Hert Zollner. "In hoogdravende ideeën die ons jaren werk zouden gaan vergen, hadden we even geen trek meer", zegt Bartels. "Dus besloten we ons op ict detachering te gaan richten." Intussen wordt op het kantoor in Wijk bij Duurstede maandenlang gebrainstormd over wat de volgende stap zou moeten worden. Bartels noemt het zijn . "Ik heb veel gelezen in die tijd, vooral over multimedia. Ik zag het gedrag van de consument veranderen van passief naar interactief en participerend. Ook realiseerde ik me dat we ons in het verleden te veel hadden gericht op technische oplossingen die niet altijd begrepen werden. Daarom werd ook communicatie belangrijk."
Aanvankelijk twijfelt men over een positie tussen Lost Boys en het "blauwe pakkenbedrijf" CMG in ("waar schoonmaaksters met een wattenstaafje de toetsenborden reinigen", zo valt te lezen in een memo uit die tijd), maar uiteindelijk ontstaat het idee van een internationaal netwerk van MagicMinds-bedrijven, dat zich met communicatie, reclame en webdesign zal bezighouden. De plannen gaan uit van een centrale organisatie waar facturering, incasso en productie moet worden geconcentreerd in combinatie met compacte organisaties in verschillende landen. Op de website en zelfs in contracten wordt alvast vermeld dat MagicMinds in 'several major cities" is gevestigd.
In werkelijkheid heeft MagicMinds op dat moment niet meer dan een bescheiden kantoor aan de Prins Hendrikkade in Amsterdam. Daar schaven Bartels en Kniep aan hun magnum opus, een brochure in de vorm van een elpeehoes genaamd White Album, naar de dubbelelpee van The Beatles, waarin te lezen valt dat MagicMinds "een dynamisch neuraal netwerk van intelligente, zelfregulerende mensen" moet worden. Maar om omzet te maken, moet de helft van het personeel voorlopig nog altijd gedetacheerd worden aan bedrijven als Albert Heijn, De Telegraaf en World Online. Op kwaliteit werd volgens Hessel van der Hoek van World Online destijds nauwelijks geselecteerd. "We hebben drie mensen naar huis moeten sturen", zegt Van der Hoek, nu directeur van Bluevilla. "Ook merkte ik dat hoewel ze bij MagicMinds best goede ideeën hadden, de uitvoering van projecten te wensen overliet. Dat had ook met de losse bedrijfscultuur te maken. Iedereen kon binnenkomen wanneer hij maar wilde, daardoor werden vaak deadlines gemist."
The Factory
Het is begin 2000 als programmeurs en ontwikkelaars uren doorbrengen met het spelen van Soul Calibur op de Dreamcast, bij gebrek aan opdrachten. "Vaak werd ons verteld hoe wij konden experimenteren met diverse design concepten dankzij de vele mensen die gedetacheerd waren", zegt een oud-werknemer. MagicMinds programmeur Peter Korsten, nu woonachtig op Malta, vond de werksfeer in die tijd "ontspannen". Iedere vrijdag komen de werknemers naar het kantoor ("The Factory" in MagicMind jargon) voor informeel contact. Met de overname van drie ontwerpers van concurrent Clockwork begint de klantportfolio gaandeweg wat serieuzer te ogen. Zo werkt MagicMinds aan Fun Valley – een website voor speelgoedfabrikant Bart Smit – en Villa Bvd, de site van Barend & Van Dorp, waarmee het bedrijf zich pas echt profileert. Als gevolg hiervan ontstaan in de loop van 2000 de eerste contacten met durfkapitalist nesbic. De Fortis-dochter wil op basis van een omzet van 2,3 miljoen euro en een geschatte marktwaarde van twintig miljoen euro voor minimaal vijf miljoen euro in MagicMinds investeren. "We waren al eerder door durfkapitalisten benaderd", zegt Bartels. "Maar door onze negatieve ervaringen met financiers in het verleden hebben we de boot steeds afgehouden. Uiteindelijk heb ik me toch weer laten overhalen."
Nesbic constateert na boekenonderzoek dat de ondernemers van hun fouten in het verleden hebben geleerd. MagicMinds draait een positieve cashflow met minimale middelen en ook de groeiende klantenlijst (Inter Access, Shell, Telegraaf en Kluwer) wekt vertrouwen. Vooral de eerste maanden is nesbic enorm in zijn schik met MagicMinds: "Your number 1 fan", schrijft investment manager Marc van Zadelhoff najaar 2000 onder een mailtje aan Bartels.
Trollengrot
De kapitaalinjectie van nesbic zorgt voor nieuw elan bij het management. Op basis van een verwachte omzet in 2001 van tien miljoen gulden (4,5 miljoen euro) voorspelt Bartels een winst van minimaal één miljoen gulden (0,45 miljoen euro). Ditmaal komt er wel een afdeling die de uitbreiding van de MagicMinds-activiteiten in vijf steden moet regelen. Door de snelle expansie wordt het pand aan de Prins Hendrikkade echter al gauw te klein en als in januari 2000 het even verderop gelegen Mercuriusgebouw vrijkomt, ziet met name Joris Kniep kans om een lang gekoesterde droom te verwezenlijken.
Vijf jaar lang heeft het voormalige passagegebouw uit 1883, met een oppervlakte van 4400 vierkante meter, gefungeerd als Oibibio, "centrum voor persoonlijke groei, bewustwording en spiritualiteit". Dat moet de deuren sluiten na hoogoplopende huurschulden van eigenaar Ronald Jan Heijn aan woningbouwvereniging Het Oosten. Het gebouw biedt dankzij werkkamers, ontspanningsruimten en horeca unieke mogelijkheden voor werk en ontspanning, en informele contacten met prospects, maar Bartels heeft er aanvankelijk geen goed gevoel over. "Er moest enorm veel aan gebeuren, terwijl we nog bezig waren de organisatie uit te bouwen. Maar iedereen om ons heen was positief, ook nesbic. Wij hadden destijds moeite om goede mensen te vinden en het idee was om er computercursussen te geven." Uiteindelijk laat ook Bartels zijn reserves varen. Trots laat hij zijn werknemers weten het pand graag als "trollengrot" in te richten.
De verbouwing – noodzakelijk omdat het pand in kleine ruimten is ingedeeld – wordt voortvarend aangepakt. Voor de aankleding en restyling van het pand – dat over een sauna, Turks stoombad, zonnebank en dakterras beschikt – wordt een paar miljoen euro uitgetrokken. Samen met binnenhuisarchitect Jan des Bouvrie, die zich rond die tijd tevens ontfermt over de privé-woning van Bartels in Langbroek, komen Bartels en Kniep tot de conclusie dat het interieur zoveel mogelijk "wit en vierkant" moet worden. Geheel in stijl wordt ook maar meteen vierkant briefpapier besteld – "een gecalculeerde marketingzet", vindt Bartels – maar de goedkope Nashua printers blijken niet op dit formaat te zijn berekend en de onderhoudsmonteurs maken overuren. Elders in het gebouw wordt de decoupeerzaag gezet in tijdelijke bureaus – "houtplaat op Ikea poten", aldus Bartels – om meer ruimte in de kleine kamers te creëren. Dat wekt flink wat hilariteit onder MagicMinds verkopers. "Grootte naar omzet", plagen collega's.
Een flink deel van de voorbereidingen gaat zitten in de horeca. Naast een restaurant op de begane vloer moet er in de kelder een lounge club komen waar creatief Amsterdam kan doorzakken. De club zal echter niet opengaan. Nadat de exploitatie via een soort franchiseovereenkomst wordt uitbesteed aan evenementenorganisator Believers, blijkt al gauw dat er niet tijdig een nachtvergunning voor het pand is aangevraagd, zodat uiteindelijk alleen het restaurant geopend kan worden. De samenwerking met Believers loopt bovendien al gauw op een dood spoor. Volgens Bartels moest de relatie met het bedrijf op last van huisbankier Fortis binnen een etmaal verbroken worden na een antecedentenonderzoek.
Diverse bronnen bevestigen dat Fortis een check op Believers liet uitvoeren nadat MagicMinds een inboedelverzekering voor Believers had willen afsluiten, maar Henk Witteveen van Believers noemt deze beweringen "laster". Ook Believers zal zich uiteindelijk aansluiten bij een lange rij schuldeisers, ook al bestrijdt Bartels dat er een vordering is ("Wij hebben een vordering op hen").
Intussen schrikt Bartels van de kosten voor geluidwerend materiaal voor zowel de nachtclub als het Auditorium. "Eric redeneerde: we doen het zonder vergunning, dan riskeren we hooguit een boete", zegt een bron. "Hij wilde koste wat kost het gebouw open hebben."
Het gloednieuwe pand – door PR bureau Text100 trots aangekondigd als een "experience cathedral" – wordt eind maart 2001 alsnog feestelijk ten doop gehouden. Vlak voor de officiële opening spreekt Bartels het horecapersoneel nog even toe in een onvervalste Steve Ballmer pitch: "Wat zijn we?" "MagicMinds!" "Wat zijn we?" "MagicMinds!" Menigeen herinnert zich nog hoe Bartels tijdens het feest het publiek in een lange witte jas om aandacht vroeg: "StilteÉ God spreekt."
Aanvankelijk lijkt het MagicMinds heel even voor de wind te gaan. Nog in december 2000 voert de directie – mede op initiatief van nesbic – verkennende gesprekken met televisieproducent Endemol, die wel wat voelt voor een overname. Maar al gauw ziet nesbic de hoop op een vroege exit vervliegen. Hoewel de marktwaarde van MagicMinds op dat moment nog wordt geschat op een onrealistische vijftig miljoen gulden (22 miljoen euro), vindt Endemol de enorme huurlasten van het pand van 2,4 miljoen gulden (ruim één miljoen euro) per jaar veel te hoog.
Het management van MagicMinds – dat met Rich Ashlock van Razorfish en Hans van Batenburg inmiddels redelijk op sterkte is gebracht – richt zijn energie liever op de uitbouw van de organisatie tot 135 personen (waarvan zestig voor de horeca).
Daarnaast weet MagicMinds een aantal belangrijke opdrachten binnen te slepen: de introductiecampagne rondom de nieuwe cd van Marco Borsato bijvoorbeeld, de "Tijd voor lezen" campagne van de Nederlandse Spoorwegen, de Otto-website, multi-channel games voor Amstel Bier en een nieuw product van toetjesmaker Mona. De opdracht voor de bouw van de website voor voetbalclub Feyenoord levert MagicMinds uiteindelijk acht ton (360.000 euro) en naar verluidt een paar ton winst op. Door een lagere offerte uit te brengen, weet het bedrijf rivaal Lost Boys te passeren bij een opdracht om de (jammerlijk gesneerde) nieuwssite En.nl voor uitgeverij PCM in te richten, een klus van één miljoen gulden (0,45 miljoen euro). Business manager Eelco Ferwerda van PCM is nog altijd zeer te spreken over de samenwerking. "Vooral de synergie tussen communicatie en webdesign werkte uitstekend", zegt hij.
De horeca komt daarentegen niet van de grond: het restaurant onder leiding van chef-kok Olaf Oldenburg is dankzij uitnodigingen aan relaties in de eerste week weliswaar goed gevuld, maar daarna krijgt men het nauwelijks nog vol. "Als er toevallige passanten binnenkwamen, werden die door Eric op champagne onthaald", zegt een horecawerknemer. Bartels doet het af als een incident. "Die mensen waren vanwege hun huidskleur elders geweigerd en verdienden een correcte behandeling." Ook het besluit van Bartels om zijn werknemers en hun vrienden enige tijd vijftig procent korting te geven valt verkeerd bij het horecapersoneel. "Dan kun je net zo goed alles weggeven." "Ik zou het morgen weer hebben gedaan", reageert Bartels. "Het personeel ging elders eten omdat alles er zo duur was. Dat kon gewoon niet."
De beoogde omzet van 50.000 gulden (22.690 euro) per week wordt bij lange na niet gehaald, en vaak komt de omzet niet eens boven de 20.000 gulden (9000 euro) uit. Pogingen om Heineken als sponsor aan te trekken mislukken ook nog eens. "Ons plan was om bedrijven als Sony en Microsoft als sponsor aan te trekken", zegt Bartels. "Dergelijke contracten hadden de drie miljoen gulden (1,3 miljoen euro) moeten opleveren die we hard nodig hadden, maar daar hebben we ons fors op verkeken."
Film
Het personeel merkt aanvankelijk nog weinig van de problemen. Wel probeert Bartels zijn mensen naar eigen zeggen "wakker te schudden." Voorjaar 2001 kijken in het Auditorium tachtig werknemers naar Steven Spielberg's Saving Private Ryan, het relaas van het bloedbad op een van de Normandische stranden aan het begin van D-Day. Net als de soldaten aan land kruipen, laat Bartels de film stopzetten om het personeel te vertellen dat "het gevecht nu pas begint". Niet lang daarna staat Any Given Sunday op het programma, waarin na een zegereeks van vier jaar het American Football-team Miami Sharks wordt geplaagd door verliezen, ouder wordende spelers en tegenvallende bezoekersaantallen. Moraal van de film is 'win as a team or loose as an individual'. "Typisch Bartels", zegt een bron. "Het was zijn manier om te zeggen dat we het met zijn allen moeten doen, maar hij vergat uiteindelijk zelf in een team te werken."
Erg rechtlijnig is Bartels ook al niet, zo constateert Marlon van der Meer, die voor MagicMinds een aantal internationale projecten mag opzetten: "Als Eric vertelde dat we de broekriem moesten aanhalen, ontkrachtte hij het hele verhaal door tegen de prijs van een middenklasse Mercedes muziekinstrumenten te kopen." Bartels geeft toe dat het geen gelukkig gekozen moment was: "Maar die spullen waren al besteld en zo duur waren ze nou ook weer niet. Bovendien moesten we wel lol kunnen blijven maken."
Verbaasde gezichten zijn er ook als Bartels via een lease-overeenkomst een Harley Davidson aanschaft. Zij die om een verklaring vragen, krijgen te horen dat Bartels zijn lease auto heeft ingeleverd omdat de parkeergelden de pan uitrijzen. Maar de motor blijft lange tijd op de Prins Hendrikkade staan, zelfs zo lang dat volgens ooggetuigen het roestwater van de nieuwe motor een kring vormt op het trottoir. Intussen verdwijnen door de gebrekkige beveiliging steeds meer computers uit het pand, zelfs PowerMac G4's met creatief werk van vele maanden dat niet extern blijkt opgeslagen. Al ten tijde van de verbouwing denkt de politie een grote slag te slaan door tijdens een nachtelijke inval een groot aantal Polen te arresteren. Maar die blijken te zijn ingehuurd om de muren wit te schilderen.
Baten en lasten
Investeerder nesbic moet al voor de opening van het pand in februari 2001 constateren dat de verkopers hun milesstones niet halen en de kosten flink stijgen. Hoewel ad interim cfo Hans van Batenburg – die op voordracht van nesbic is aangesteld en een fors salaris toucheert – de financiële bevoegdheden van Bartels grotendeels heeft overgenomen (Bartels blijft wel samen met Van Batenburg tekenbevoegd), lukt het MagicMinds maar niet om de baten en lasten met elkaar in evenwicht te brengen. Zo berekent nesbic dat de kosten 1,5 miljoen gulden (0,68 miljoen euro) hoger zullen uitvallen dan is begroot, onder meer als gevolg van een groot aantal telefonische bestellingen die aan de aandacht van de directie ontsnapt zijn. Eind maart laat nesbic MagicMinds weten "buitengewoon teleurgesteld" te zijn in de prestaties van het bedrijf. "Door de verslechterende economie werden de parameters voor financiering telkens aangepast", zegt Bartels er zelf over. "De waardering van MagicMinds werd steeds verder naar beneden bijgesteld, met als gevolg dat nesbic minder wilde financieren: vijf miljoen werd 1,5 miljoen euro."
Omdat nesbic wil dat het pand financieel beheersbaar wordt, besluit Van Batenburg om de activiteiten in een aantal aparte vennootschappen onder te brengen, maar daar gebeurt door tijdgebrek niets mee. Wel wordt een clubje 3D-ontwerpers, dat al zes maanden geen betaald werk heeft, aan de kant gezet. Omzet moet vooral moeten komen uit evenementen, strategische marketingadviezen en grafisch ontwerp voor drukwerk, zo wordt door het management besloten. Volgens ingewijden had MagicMinds gered kunnen worden als nesbic voorjaar 2001 harder had ingegrepen. "Men ging te veel af op de positieve geluiden van Eric", zegt een bron. "Bovendien presteerde nesbic zelf ook slecht, waardoor de bijsturing kennelijk te weinig aandacht kreeg." Andere bronnen beweren dat nesbic zich in toenemende "machteloos" begon te voelen naarmate de cashpositie van MagicMinds verslechterde: in mei 2001 bedroeg de omzet nog slechts 831.000 gulden (377.000 euro), terwijl de kosten tot 1,7 miljoen (0,7 miljoen euro) waren gestegen.
Aanvankelijk blijft het management onverminderd energie steken in nieuwe uitdagingen, zoals de beoogde overname van het Amsterdamse audiovisuele productiebedrijf BloodSimple, waarvan al gauw zou blijken dat die veel meer omzet maakte dan MagicMinds zelf. "Alleen wisten we dat toen nog niet", zegt de directeur van het bedrijf, dat een advocaat in de arm heeft genomen om 9600 gulden (4356 euro) aan "onderhandelingskosten" bij MagicMinds terug te vorderen. Ook pogingen om de Engelse vestiging van het webbedrijf Rare Medium over te nemen lopen op niets uit. Het beursgenoteerde moederbedrijf ziet na het instorten van de aandelenmarkt geen brood meer in internationale expansie en dus moet de vestiging in Londen met tachtig man personeel sluiten. Een delegatie van MagicMinds vliegt een paar keer naar Londen om te kijken of men van Rare Medium een verkoopkantoor kan vestigen, maar het is Bartels die besluit dat het toch niet zo'n verstandig idee is. Vooral de verliezen van de horeca drukken steeds meer op het bedrijfsresultaat.
Zomer 2001 vindt nesbic dat er maatregelen moeten worden genomen. De investeerder wil dat Bartels en Kniep zich volledig uit het operationele management terugtrekken, en zich concentreren op waar ze goed in zijn. "Ik had de bui in mei al zien hangen", zegt Bartels. "Ik was woest op mijzelf dat ik mij weer in zo'n positie had laten manoeuvreren." Terwijl een deel van het oude management opstapt, wordt Ben Bos van het bureau Kwik Gielen uit Zeist als extern adviseur aangetrokken, samen met Paul Noordeman. Bos wordt zelfs nog voorgedragen als interim ceo, maar Bartels zal zijn positie uiteindelijk toch niet uit handen willen geven. "Na enige tijd kwamen de ad-interim bestuurders tot de conclusie dat Eric het zelf maar moest uitzoeken", zegt een bron. "Eric fietste op zijn manier redelijk vaak door alle beslissingen heen." De synergie loopt vooral stuk als Bos adviseert om 35 man de laan uit te sturen. "Dat vond ik onverantwoord", zegt Bartels. "We waren hard bezig de kosten terug te dringen en mijn verwachting was dat in september de baten en lasten op elkaar zouden zijn afgestemd."
"Het was de insteek van Eric om de familie bij elkaar te houden," zegt een oud-werknemer van MagicMinds, "terwijl duidelijk was dat je met een omzet per maand van nog geen één miljoen gulden je hoogstens veertig mensen in dienst kunt hebben." Ook andere bronnen bevestigen dat na mei een glijdende schaal naar beneden was ingezet en er een aanzienlijke hoeveelheid cash uit het bedrijf liep. De geprojecteerde omzet over juli van één miljoen gulden (0,45 miljoen euro) werd bij lange na niet gehaald. Aan inkomsten sleepte MagicMinds die maand hooguit 540.427 gulden (245.000 euro) binnen, terwijl de kosten nog altijd zo'n 1,1 miljoen gulden (0,5 miljoen euro) bedroegen. "Bartels had geen flauw benul van werkelijke definities inzake omzet, kosten en winst", zegt een bron.
Aanvankelijk rekenen Bartels en Kniep nog op een herstel na de "traditionele zomerdip." "Klanten hadden ons gewoon werk toegezegd", aldus Bartels. Dat intussen steeds meer webbedrijven omvallen vinden Bartels en Kniep juist gunstig, want dan kunnen de verkopers er op worden uitgestuurd om de klanten over te nemen.
Ontsnappingsclausule
Heel even lijkt de redding nabij als Spuron bv van bedrijfsleider Ron van der Meer bereid wordt gevonden om tegen betaling van 1,75 miljoen gulden (0,77 miljoen euro) de exploitatie van de horeca op zich te nemen. Terwijl de onderhandelingen met brouwerij Grolsch nog gaande zijn, tekent Van der Meer een contract met MagicMinds Events, de vennootschap die speciaal voor de horeca-exploitatie is opgericht. Behalve Bartels en Van der Meer zet ook de enige bestuurder Maarten Beuningh zijn handtekening onder het contract. Het is een belangrijk moment omdat MagicMinds binnenkort weer met nesbic om de tafel moet zitten om over een vervolgfinanciering te praten en de investeerder zo snel mogelijk een oplossing wil voor de horecapijn.
Volgens Van der Meer vroeg Bartels hem het contract alvast te tekenen "zodat er duidelijkheid was richting nesbic", maar omdat Van der Meer niet wil dat hij tussentijds op zijn financiële verplichtingen wordt aangesproken laat hij een bijlage met een ontsnappingsclausule opstellen waar uiteindelijk alleen Beuningh zijn handtekening onder zet. Bartels zegt nooit iets van de bijlage geweten te hebben. "Wij gingen er van uit dat Ron de financiering rond had: hij tekende met zijn volle verstand. Het hoofdcontract verwijst er niet eens naar."
Terwijl nesbic geïrriteerd informeert waar het geld toch blijft nu het horecacontract rond is, blijven MagicMinds en Van der Meer verder onderhandelen over financiering van de horeca. Maar al gauw duidelijk dat Van der Meer niet met het benodigde geld over de brug kan komen, zeker als ook brouwerij Grolsch het laat afweten. Zelfs wanneer Bartels en Kniep voorstellen om het tekort dan zelf maar met negen ton aan te vullen, komen Van der Meer en MagicMinds niet tot zaken. Als Van der Meer op vakantie gaat en volgens Bartels "niets meer van zich laat horen", laat MagicMinds beslag leggen op zijn tegoeden. Nesbic is echter alleen geïnteresseerd in een concrete financiële oplossing, en laat de zaak op zijn beloop. Al die tijd vindt Bartels het niet nodig te onderhandelen over het volledig afstoten van de horeca. "We wilden de horeca alleen uitbesteden met behoud van de merknaam MagicMinds. Anders had het geen enkele zin meer om nog langer in zo'n vreselijk duur pand te blijven zitten."
De horeca is dan al lang niet meer de enige zorg van Bartels. De sfeer binnen MagicMinds verslechtert snel als blijkt dat nog meer mensen op straat moeten worden gezet. "MagicMinds was een gepassioneerde vriendenclub, maar nu keek men mij met haat in de ogen aan", zegt Bartels. "Eric en Joris trokken zich najaar 2001 steeds vaker terug, de communicatie werd buitengewoon wazig", zegt een werknemer. Bartels ontkent dat niet: "We waren bezig het bedrijf te redden."
Hoewel er bijna dagelijks wordt gemaild en getelefoneerd met nesbic, ziet Bartels intussen nog wel kans om samen met Ernst & Young de naam en positionering van een nieuwe frisdrank voor Coca Cola te ontwikkelen, een klus die volgens bronnen niet meer dan 15.000 gulden (6800 euro)
Een oplossing is niet te definieren en zelfs de beste criticus moet dan inhoudelijk naar de oplossing kijken ipv je positie ten opzichte van de branche.
Ik denk trouwens dat we nog wel van Eric zullen horen in de toekomst – het blijft een ras ondernemer.
Bijzonder artikel. Het klopt voor het grootste gedeelte. Alleen zou de curator maar eens goed moeten kijken naar de prive uitgaven van de heer Bartels. Hoe heeft hij zijn nieuwe huis betaald. Toevallig is dit afgebouwd door dezelfde aannemer als degene die het magicminds pand heeft verbouwd. Daarnaast heeft meneer bartels wel een erg mooie televisie in zijn kelder staan die rechtstreeks afkomstig is bij Sony. Deze is verkregen in het kader van een barter overeenkomst tussen het oude MagicMinds en Sony. Ik heb het vermoeden dat het allemaal niet zo zuiver is gegaan! Overigens is het wel bijzonder jammer dat het zo af moet lopen met deze meneer en zijn op zich goede ideeen. Als men meer inzicht wil krijgen in Magicminds en hoe het er daar toe ging moeten men deze maand naar de VPRO kijken. Er komen drie of vier uitzendingen over de opkomst en de ondergang van de droom die magicminds heette.