[Podcast] Judith Zoë Blijden: “Technologie is niet neutraal”

Technologie lijkt op het eerste gezicht objectief. Data is data en algoritmes rekenen simpelweg door. Maar wie beter kijkt, ziet dat digitale systemen voortdurend keuzes maken over wie wordt gezien en wie niet.

In Made in Europe legt Judith Zoë Blijden, jurist en filosoof, uit waar digitale technologie ontspoort en waarom uitsluiting vaak niet bewust, maar wel structureel plaatsvindt.

De wet is robuuster dan we denken

Volgens Blijden is het idee dat wetgeving structureel achterloopt op technologie misleidend. Fundamentele rechten zoals gelijkheid en privacy gelden ook in digitale contexten. Het probleem zit niet in het ontbreken van regels, maar in de manier waarop bestaande wetgeving wordt toegepast op nieuwe technologische realiteiten.

Juist daar ontstaan blinde vlekken. Niet omdat ontwikkelaars of beleidsmakers slechte intenties hebben, maar omdat technologie vaak wordt ontworpen vanuit een beperkt mensbeeld.

Van abstract recht naar geleefde werkelijkheid

Blijden beweegt zich op het snijvlak van recht, filosofie en technologie. Met haar project The Digital Period gebruikt ze alledaagse apps als vertrekpunt om abstracte begrippen als privacy, autonomie en non-discriminatie tastbaar te maken.

Wat Blijden onderscheidt, is haar focus op de kloof tussen abstracte principes en alledaagse ervaring. Juridische begrippen als privacy of autonomie blijven vaak vaag, tot ze worden geconfronteerd met concrete toepassingen. Daarom kijkt ze bewust naar intieme technologieën, zoals menstruatie-apps.

In gesprekken over zulke apps begrijpen mensen ineens heel goed wat privacy betekent. Niet als iets abstracts, maar als zeggenschap over wie wanneer toegang heeft tot gevoelige informatie. Privacy blijkt geen theoretisch recht, maar een voorwaarde om jezelf vrij te kunnen begrijpen en ontwikkelen.

Digitale omgevingen creëren hun eigen ongelijkheid

Diezelfde mechanismen ziet Blijden terug in datingapps. Digitale omgevingen zijn geen kopieën van de fysieke wereld, maar ontworpen systemen met eigen spelregels. Zichtbaarheid wordt gestuurd, voorkeuren worden versterkt en competitie wordt ingebouwd.

Daardoor ontstaan nieuwe vormen van ongelijkheid. Groepen die offline al minder kansen hebben, worden online sneller uitgesloten. Maar soms treft het juist groepen die in het dagelijks leven relatief sterk staan. Het ontwerp van de technologie bepaalt wie profiteert en wie structureel minder wordt gezien.

Het probleem zit niet alleen in data, maar in aannames

Volgens Blijden versterken algoritmes bestaande voorkeuren en stereotypen. Wat begint als een lichte voorkeur, wordt door optimalisatie uitvergroot tot een smalle tunnel. Ontwikkelaars krijgen vervolgens bevestiging uit hun eigen data dat “mensen dit blijkbaar willen”, terwijl het systeem zelf die uitkomst mede heeft gecreëerd.

Die dynamiek blijft grotendeels onzichtbaar voor gebruikers. Zij weten niet welke keuzes voor hen zijn gemaakt, laat staan welke alternatieven mogelijk waren.

Wie bouwt, bepaalt

Uiteindelijk draait het gesprek om een fundamentele vraag: wie bepaalt hoe digitale systemen eruitzien, en voor wie ze werken? Welke aannames sluipen ongemerkt het ontwerp binnen, en welke groepen profiteren daarvan of verdwijnen juist uit beeld? Blijden laat zien hoe diep die keuzes verankerd zijn in alledaagse technologie, en waarom het zo moeilijk is om ze te herkennen, laat staan te corrigeren. Wat betekent dat voor ontwerpers, beleidsmakers en gebruikers? En hoe kunnen we technologie anders benaderen zonder in simpele oplossingen te vervallen?

Luister nu

De nieuwe aflevering van Made in Europe met Judith Zoë Blijden is nu te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network