[Podcast] Alexander Smit: “Sociale ongelijkheid vertaalt zich direct naar digitale ongelijkheid”

Europa digitaliseert in hoog tempo, maar tegelijk lopen miljoenen mensen vast. In Made in Europe legt PhD-onderzoeker Alexander Smit uit hoe digitale laaggeletterdheid ontstaat en waarom het probleem veel breder is dan een gebrek aan technische vaardigheden.

Digitale ongelijkheid begint in het dagelijks leven

Smit deed vier jaar onderzoek in buurthuizen en bibliotheken om te begrijpen waar digitale problemen echt vandaan komen. Hij zag dat de oorzaak vaak ligt in de thuissituatie. Kinderen die in armoede opgroeien en één laptop delen met meerdere broers en zussen. Mensen met stressvolle levensomstandigheden die geen mentale ruimte hebben om nieuwe technologieën te leren. Digitale achterstand blijkt bijna altijd een gevolg van sociale achterstand.

Een digitale norm zonder keuze

De overheid digitaliseert dienstverlening om processen te vereenvoudigen, maar voor veel burgers werkt dat precies andersom. DigiD, QR-codes, formulieren, apps en meerdere apparaten tegelijk gebruiken: het is voor een grote groep geen verbetering maar een extra barrière. Smit zag hoe mensen al gespannen werden van het zien van een gesloten laptop. Slechte ervaringen en frustraties bouwen zich op en blokkeren elke vorm van motivatie om opnieuw te beginnen.

Waarom apps en cursussen onvoldoende werken

In beleidsvoering wordt digitale geletterdheid vaak als een individueel probleem gezien. De oplossing is dan een cursus, een loket of een nieuwe app, wat Smit ‘laptoppaternalisme’ noemt. Maar volgens Smit werkt dat alleen voor mensen die al redelijk vaardig zijn. In buurten zag hij dat de echte hulp vaak onderling wordt georganiseerd. Mensen die elkaar bij de koffie helpen met toeslagen of DigiD. Die informele ondersteuning werkt beter omdat het gelijkwaardiger voelt en minder confronterend is. De structuur ontbreekt echter om dit op grote schaal te benutten.

De mens als toegangspoort tot de digitale wereld

In Groningen startte een pilot met zogenoemde digicoaches: buurtgenoten die zelf langdurig zonder werk zaten, werden er opgeleid om anderen in hun wijk te helpen. Juist die combinatie van herkenning, vertrouwen en nabijheid bleek krachtiger dan welke digitale tool ook. Waarom deze aanpak zo goed werkte en wat dit betekent voor digitale inclusie in heel Europa, hoor je in de aflevering.

Luister nu

De nieuwe aflevering van Made in Europe met Alexander Smit is nu te beluisteren in je favoriete podcast-app, waaronder Spotify.

Over de auteur: Reinjan Prakke is Podcastmaker bij Airborne Network